Prikkelende ambitie

Het filmjaar 2014 is nu echt begonnen, want er gaan nóg zes films in première // Van Lars tot Limburg en van schuine spermagrappen tot serieuze seksuele sociologie // En ze zijn allemaal goed

Drama //

Nymphomaniac 2

Wie rond Kerstmis heeft genoten van het eerste deel van de nieuwe ‘Lars von Trier’, en te ongeduldig is om te wachten op de uitbreng van de definitieve vijfenhalf uur durende versie van de hele film – vermoedelijk later dit jaar – moet zich Nymphomaniac 2, dat nu in Nederland wordt uitgebracht, niet laten ontgaan.

Wederom gaat het om een door de Deense producent Zentropa vervaardigde, gecensureerde versie. Het is wel betrekkelijk flauw dat de Nederlandse distributeur de gecensureerde film in etappes uitbrengt, maar het is niet anders.

In deel 2 valt vooral op hoezeer Lars von Trier bij dit epos over seksualiteit leunt op de werken van de achttiende-eeuwse auteur Markies de Sade. Alle seks is ingebed in een filosofische verhandeling, maar het overheersende patroon van De Sades boeken wordt door Von Trier eigenlijk omgedraaid. In de boeken van de verlichte wellusteling vergrijpen de seksueel actieven – uit naam van filosofische inzichten in de menselijke vrijheid en de wrede wetten der natuur – zich meestal aan onschuldige jongens en meisjes die, zoals in Les infortunes de la vertu, in de deugd en het goede in de mens blijven geloven, ondanks alle liederlijkheden en martelingen die hun zijn aangedaan.

Bij Von Trier is de verhouding anders: Joe (Gainsbourg) is zowel gangmaker als slachtoffer van de seksualiteit, die in dit tweede deel trouwens voor een aanzienlijk deel bestaat uit een van De Sades favoriete praktijken: de geseling. Seligman (Skarsgard), de filosoof bij Von Trier, is juist de moralist, die voor Joes handelen altijd wel een opbouwende metafoor en daarmee rechtvaardiging weet te vinden. Hij kan dat doen omdat hij zelf een seksloos wezen schijnt te zijn, zo seksloos dat je de indruk krijgt dat Seligman eigenlijk boven seks staat. Totdat, in de bepaald ontluisterende finale, blijkt dat dit alles op een misverstand berust.

Nymphomaniac is – zoals in deze kolommen al eerder duidelijk is gemaakt – ondanks de vele seksscènes, zelfs in deze gecensureerde versie, geen seksfilm, en al helemaal geen prikkelende pornofilm – althans niet voor de meeste toeschouwers. Lars von Trier heeft eerder een aanklacht gemaakt tegen de menselijke, in het bijzonder de vrouwelijke seksualiteit, als een ontembare, zich aan moraal onttrekkende en alles verwoestende kracht. Dat is nogal een vergaande ambitie. De achttiende-eeuwse Markies zou zich er niet voor hebben geschaamd.