‘Obama had één strategie in Afghanistan: wegwezen’

Het boek van de Amerikaanse oud-minister van Defensie Robert Gates is pijnlijk voor de president en vice-president Biden.

Toen Barack Obama in 2008 de presidentsverkiezingen had gewonnen, benaderde hij de minister van Defensie van de vertrekkende president George W. Bush, Robert Gates. Hij bood Gates aan zijn baan voort te zetten. Obama zag in Gates een ideale bondgenoot. Dat hij Republikein is, maakte Obama in 2008 niet uit – integendeel, hij kon met zijn benoeming laten zien dat hij partijpolitieke spelletjes niet belangrijk vindt. Gates bezat volgens Obama bovendien een belangrijke eigenschap: hij diende al zeven presidenten, en heeft geleerd zijn mond te houden.

Juist in die eigenschap heeft Obama zich vergist, blijkt nu. Volgende week verschijnen de memoires van Gates, die in 2011 aftrad, onder de titel Duty. Amerikaanse media die het boek al hebben gekregen, publiceren dezer dagen onthullende details uit de tijd dat Gates het Pentagon leidde.

Gates (70) schildert Obama af als een twijfelaar in buitenlandse kwesties. Hij zegt over vicepresident Joe Biden: „Hij zit er al veertig jaar naast bij vrijwel ieder dossier op buitenlands gebied of over nationale veiligheid.”

Obama erfde van Bush twee oorlogen: die in Irak en Afghanistan. Obama besloot de orde in Afghanistan te herstellen door eind 2009 zo’n 33.000 extra troepen te sturen, waarna de VS zich zouden kunnen terugtrekken.

Volgens Gates, die maandenlang bij Obama pleitte voor extra troepen, twijfelde Obama openlijk aan het nut van een extra troepenmacht. Obama kon volgens Gates niet omgaan „met de onvoorspelbaarheid van oorlog”. Obama wantrouwde volgens Gates militaire leiders als generaal David Petraeus, en bekeek hun informatie over Afghanistan daarom altijd met scepsis. Alleen Hillary Clinton, toen minister van Buitenlandse Zaken, stond achter de minister van Defensie.

Gates kookte van woede tijdens een zoveelste gespannen vergadering, en omschrijft zijn gedachten zo: „De president vertrouwt zijn hoogste commandant niet, hij kan [de Afghaanse president] Karzai niet uitstaan, gelooft niet in zijn eigen strategie en ziet de oorlog niet als de zijne. Voor hem telt alleen: wegwezen.”

Het Witte Huis probeert op een sluwe manier aan damage control te doen. In een reactie zegt een woordvoerder dat de kritiek op Joe Biden ongegrond is. „President Obama vertrouwt iedere dag op zijn goede raad.” Op die manier doet het Witte Huis voorkomen dat het hele boek alleen maar over Biden gaat, en blijft Obama buiten beeld. De pers was plotseling welkom bij drie bijeenkomsten waar Biden aanwezig was.

Maar voor Obama is Duty net zo pijnlijk. Volgens veel insiders was hij altijd een bewonderaar van Gates. In het boek Obama’s Wars van WashingtonPost-journalist Bob Woodward (2010) staat dat Obama in Gates een gelijkgestemde ziet. Ze spelen beiden graag ‘Mr. Cool’, en houden meer van kille analyses dan van besluiten op basis van emoties. Achter de stille, zichzelf wegcijferende minister van Defensie gaat volgens Woodward „een groot ego” schuil, van iemand die „heilig gelooft in zijn eigen gelijk”.

Luchtmachtofficier Robert Gates begon onder president Richard Nixon, in de jaren zeventig, te werken voor de CIA. Daarop volgde een uitzonderlijk lange carrière in Washington. Gates werd CIA-directeur onder president George H.W. Bush, en werd door diens zoon in 2006 benoemd als opvolger van Donald Rumsfeld op Defensie. Gates heeft aan deze tijd, schrijft hij, een grote afkeer overgehouden van het politieke spel in Washington. Zo vangt hij een gesprek op tussen Obama en Hillary Clinton, die aan elkaar toegeven dat ze in 2007 beiden tegen extra troepen in Irak waren, omdat dat goed uitkwam in de Democratische voorverkiezingen. „Dit was even verrassend als verbijsterend voor mij.”

Onbedoeld ironisch is een passage waarin Gates boos is op Obama, omdat die hem ervan verdenkt zijn memoires te gaan schrijven. Als Gates heeft gepleit voor extra troepen in het Midden-Oosten om het conflict tussen Israël en Iran te volgen, weigert Obama een knoop door te hakken. „Voor iedereen die zijn memoires gaat schrijven”, zegt Obama, „ik neem geen besluit over Israël of Iran. Joe [Biden] is mijn getuige.” Gates: „Ik was beledigd dat hij iemand ervan zou verdenken ooit te schrijven over zulke gevoelige kwesties.” Naar nu blijkt, was het wantrouwen van Obama wel gegrond.