‘In de VS is het nu zelfs voor de ijsberen te koud’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Illustratie Yassine Salihine

De aanleiding

„De extreme kou in delen van de Verenigde Staten wordt nu ook gevaarlijk voor ijsberen en pinguïns”, meldde de NOS dinsdag. „De dierentuinen van Chicago en Pittsburgh houden de dieren daarom binnen.” Is dat echt nodig, vroegen we ons af. Bedreigt de Amerikaanse kou zelfs ijsberen?

Waar is het op gebaseerd?

Het was deze week inderdaad koud in de VS. In Chicago daalde de temperatuur dankzij de polar vortex, een koude arctische luchtstroom, begin deze week tot -27 graden Celsius. De gevoelstemperatuur was door de harde wind nog veel lager. De Lincoln Park Zoo in Chicago hield het ijsbeervrouwtje Anana daarom deze week binnen. Of in ieder geval: „We geven haar de mogelijkheid om binnen te blijven”, zegt een woordvoerder van de dierentuin. In haar verwarmde hok is het een comfortabele 4 tot 10 graden Celsius. „Ze is wel een paar keer buiten geweest, maar komt toch telkens terug. We willen haar op de juiste temperatuur houden.” 

En, klopt het?

Tijd voor een klein college arctische biologie. Hitte is voor de ijsbeer, de Ursus maritimus, een veel grotere bedreiging dan kou. De ijsbeer, die enkel in de noordpoolgebieden leeft, is bijzonder goed uitgerust tegen de barre arctische kou. Een temperatuur van -35 graden Celsius is daar in de winter heel gewoon, -50 graden Celsius komt ook met grote regelmaat voor.

Rinie van Meurs, ijsbeeronderzoeker, reisgids en auteur van het boek On Melting Ice, The Fate of Our Polar Bears, heeft op zijn poolexpedities al zeker zo’n duizend verschillende ijsberen gezien. Maar nog nooit eentje die dood ging van de kou. Hij vindt de Amerikaanse maatregelen dan ook „een tikje overdreven”, zegt hij aan de telefoon vanuit Polen, waar hij woont. „Hitte is veel gevaarlijker. Als je een paar minuten achter een ijsbeer aanrent, loop je kans dat ‘ie oververhit raakt.” De dierentuin heeft dan ook richtlijnen voor warmte. Vanaf 27 graden Celsius moet Anana gekoeld worden.

Wat de ijsbeer juist zo geschikt maakt voor kou is dat hij is uitgerust met een dikke vacht én een vetlaag. „IJsberen kunnen temperaturen tot 40 graden onder nul doorstaan zonder dat ze daarvoor hun stofwisseling hoeven aan te passen”, zegt Van Meurs. Met andere woorden: tot -40 graden Celsius is er helemaal niks aan de hand, vanaf -40 moeten ijsberen sneller gaan ademhalen en meer vet verbranden om op temperatuur te blijven. Dan gaan ze nog niet dood.

IJsberen – behalve zwangere vrouwtjes – doen niet aan winterslaap.  Maar, zegt Van Meurs, „als het erg koud en donker is, en er raast een sneeuwstorm waardoor de jacht moeilijk wordt, dan graaft de ijsbeer wel een sneeuwhol om in te schuilen. Daar kan hij wel twee maanden inliggen.”

De Lincoln Park Zoo verdedigt de keuze met de redenering dat Anana minder vetreserves heeft. De woordvoerder: „We mesten haar niet zo vet, omdat dat in de warme zomer heel oncomfortabel wordt voor haar. Ze krijgt bijvoorbeeld geen vette zeehond te eten. Daardoor kan ze nu minder goed tegen de kou.”

Klopt dat? Ja, de vetlaag van mannetjes (400 tot 600 kilo) en vrouwtjes (200 tot 250 kilo) varieert met wat ze ’s zomers aan eten kunnen vinden. Als ze goed te eten hebben, kan die laag ruim 10 centimeter dik worden. En meer vet, dat klopt ook, isoleert beter tegen de kou.

Maar ook jonge ijsbeertjes van dertien kilo van een paar maanden oud kunnen prima temperaturen van -35 tot -40 graden Celsius aan. Wederom zonder dat ze daarvoor hun stofwisseling hoeven aan te passen. En zij hebben nog geen dikke vetlaag. Van Meurs: „Vet is vooral belangrijk als de ijsbeertjes met hun moeder stukken moeten zwemmen in het koude water. Dan koelen ze snel af, want water geleidt kou veel beter dan lucht. Jonge ijsbeertjes die te ver moeten zwemmen, redden het daardoor niet. Dat gebeurt vaker, nu meer ijs smelt. Maar als ze droog blijven, isoleert hun vacht voldoende.”

Een ijsbeer zonder al te veel vet kan dus prima Amerikaanse temperaturen van -27 graden Celsius aan, zegt Van Meurs. En de gevoelstemperatuur in Chicago dan? In het onbeschutte poolgebied waait het ’s winters altijd heel hard.

Conclusie

Is -27 graden Celsius gevaarlijk voor een dierentuinijsbeer? Dat is niet aannemelijk. Een ijsbeer is met een vacht en een vetlaag uitstekend uitgerust voor temperaturen ruim onder -27 graden Celsius. Ook als de vetlaag niet dik is, zoals bij dierentuindieren, kan de ijsbeer makkelijk lange periodes van -27 graden Celsius aan. We bestempelen de uitspraak daarom als onwaar.