Waar zijn de slachtoffers van ‘The Wolf’?

De oplichter stal honderden miljoenen, maar komt er goed af in ‘The Wolf of Wall Street’ en in het echt. Vinden critici.

Jordan Belfort in Los Angeles, zoals hij het liefst gezien wil worden

De jonge beurshandelaar heeft The Wolf of Wall Street net gezien. Hij klinkt nog opgewonden: „Een epische film, man.” Maar de handelaar voegt toe dat de financiële wereld van nu weinig van doen heeft met de seks- en drugsbacchanalen en de ruige oplichterij die regisseur Martin Scorsese in beeld brengt.

„Ons leven is veel saaier”, zegt de beurshandelaar uit New York, die alleen anoniem commentaar wil geven. „We houden ons aan de regels. En die drugs? Hoe kun je zo functioneren?”

De nieuwe speelfilm met Leonardo DiCaprio heeft in de VS veelal lovende recensies gekregen. Buiten de filmwereld klinken minder enthousiaste reacties.

De vraag werd eveneens gesteld in reactie op het gelijknamige boek: waar zijn de 1.513 slachtoffers van Jordan Belfort en Stratton Oakmont, de firma die hij in in de jaren tachtig oprichtte om nietsvermoedende beleggers te bedriegen? De immorele en onwettige handelspraktijken van Belfort worden volgens critici verheerlijkt, terwijl veel investeerders hun spaar- en pensioengeld kwijtraakten, en dus ook hun toekomstperspectief.

Een journalist beschreef vorige maand hoe hij de film in New York zag met een groepje beurshandelaren: ze juichten luider naarmate de excessen op het witte doek erger werden. Dat verbaast Brian Joseph niet. Hij werkte op Wall Street bij diverse firma’s in de jaren negentig. Joseph vermoedt dat er nostalgie bestaat naar de wilde, sexy tijden van minder toezicht en snellere winsten. De ‘roaring nineties’. „De film brengt die periode knap in beeld”, zegt Joseph, die tien jaar geleden zelf werd vervolgd als onderdeel van een grootschalige FBI-operatie. „Het ging echt om geld, seks, feesten, drugs en nog meer geld.”

Anderzijds is er op gewezen dat Wall Street niet zo werkt als de film suggereert. Sterker, het verhaal over de schimmige firma in Long Island speelt helemaal niet op Wall Street.

Volgens financieel jurist Ronald Rubin duiken criminelen nu eenmaal overal op waar geld wordt verdiend. Rubin werkte bij beurstoezichthouder SEC toen Belfort werd vervolgd. In dit tijdperk van Occupy Wall Street is het verleidelijk om Belfort te zien als de belichaming van de hebzucht, schreef Rubin in de Wall Street Journal. „Maar hij was niet meer dan een dief, en gaf de schuld aan de beurs.”

Na de vele aanklachten en beloften tot inkeer lijkt er weinig veranderd te zijn in de financiële branche. De salarissen en bonussen blijven schokkend hoog. Het spaargeld van beleggers verdwijnt nog altijd wanneer investeringsbanken omvallen – of met overheidssteun overeind blijven. In die context klinkt de ergernis, met passie verwoord door Christina McDowell. Haar vader was eveneens een con man, een gewiekste oplichter, die samenwerkte met Belfort. Met haar moeder en zusjes leefde McDowell jarenlang in armoede en schaamte nadat vader vertrok en zijn schulden aan de familie naliet.

Vorige maand richtte zij zich in een veel besproken artikel in LA Weekly tot Scorsese en DiCaprio. „Jullie hebben je knap aan de zijde geschaard van een crimineel, die zijn schulden aan de slachtoffers nog altijd niet heeft betaald”, schreef McDowell. De film is volgens haar „een roekeloze poging om te doen alsof dit soort bedrog vermakelijk is, terwijl het land nog moet bijkomen van de laatste Wall Street-schandalen.”

Joe Bousquin begrijpt de woede wel. Hij laveerde het wilde Wall Street als financieel journalist van 1998 (toen Belfort werd aangeklaagd) tot en met 2001. Bousquin vond de film vermakelijk, maar ook hij merkt op dat Belforts misdaden en slachtoffers nauwelijks aan bod komen. De leegte van Wall Street wordt op die manier wél knap getoond, vindt hij: „Misschien voelt The Wolf zo realistisch door het gebrek aan betekenis in de film én op Wall Street.”

DiCaprio heeft defensief gereageerd: „Ik hoop dat mensen begrijpen dat we dit gedrag niet goedpraten, dat we het juist aanklagen.” Hij noemde het boek van Belfort „een waarschuwend verhaal”. Dat is alleen niet de indruk die Belfort zelf wekt. Zijn toon in de autobiografie is trots en macho. Van inkeer is geen sprake, in boek of film. (De vertaling is onlangs verschenen bij uitgeverij Querido.)

Op verzoek van de filmstudio praat Belfort niet met de media. Vermoedelijk is het idee dat Belfort”, tegenwoordig een motivational speaker in Los Angeles, de aandacht niet afleidt van de man die hem speelt, nu de grote filmprijzen eraan komen. „Ik leid mijn leven met veel integriteit”, heeft hij eerder gezegd.

Dat is niet helemaal hoe Justitie in de staat New York het ziet. De hoofdaanklager liet vorig jaar weten dat Belfort slechts een fractie heeft betaald van de 110 miljoen dollar die hij zijn slachtoffers schuldig is. Intussen woont hij in Hermosa Beach, een zonnige strandwijk ten zuiden van LA. Sommige investeerders die hij bestal, zien hem er wel eens tennissen en van het leven genieten. Zoals Christina McDowell opmerkte over de grootste oplichters: „Ze komen altijd weer goed terecht.”