Zo zie je hoe zestienjarigen echt zijn

Voor een nieuwe realityserie filmde BNN een middelbare school // Dat moest, alsof het Big Brother was, met veertig onbemande camera’s // Want alleen dan gedroegen de pubers zich naturel

Redacteur media

Meer dan honderd middelbare scholen benaderde BNN voor een nieuwe realityserie. Alleen het Jan Arenstz in Alkmaar zei ‘ja’. En zo volgden veertig onbemande camera’s de 4 havo-leerlingen van de Alkmaarse school, in de acht weken voor de afgelopen zomervakantie .

BNN maakte er de serie De School van – vanaf 7 januari op tv. In zes afleveringen van 45 minuten toont de omroep hoe de docenten van het Jan Arentsz ‘hun’ jongeren lesgeven en begeleiden. Wat ze doen om leerlingen die dreigen af te glijden te motiveren. En hoe leerlingen geholpen worden die niet lekker in hun vel zitten, door een sterfgeval, ziekte van een naaste of depressie.

„De serie laat zien dat het onderwijs geen bedrijfstak is die zich als een fabriek laat runnen”, zegt algemeen directeur Bruinzeel bij de perspresentatie eind november.

De directeur

Welke middelbare school doet er nou mee aan een programma als dit? Hebben jullie niks geleerd van de ophef over de realityserie die Eyeworks zou maken op de eerste hulp van het VUmc in Amsterdam?

„VUmc was ook het eerste wat door mijn hoofd schoot”, zegt Dick Bruinzeel, algemeen directeur van de Alkmaarse scholengemeenschap Jan Arentsz (vmbo, havo, vwo). „BNN benaderde ons vorig jaar september. De eerste reactie hier was: ‘Geen sprake van!’ Maar ik vond dat we in elk geval konden luisteren. We hebben zes maanden de tijd genomen om te luisteren. Naar het integere verhaal van BNN. Naar het personeel, de ouders, de leerlingen. We hebben deskundigen geraadpleegd. Eind februari kwam het akkoord van de medezeggenschapsraad en alle vertegenwoordigingen.

„We doen mee omdat de documentaire op een positieve manier de bijzondere wereld van een middelbare school in beeld brengt. Onze leerlingen staan voor alle leerlingen in Nederland. Ze schommelen heen en weer tussen jeugd en volwassenheid. De laatste tien jaar praat de politiek over het onderwijs uitsluitend in termen van targets, prestaties halen. Het onderwijs wordt gezien als een bedrijfstak die zich als een fabriek laat runnen. Maar een school is een andere wereld.

„BNN heeft ons voldoende garanties gegeven voor als er iets mis mocht gaan. We hebben tegen onze advocaat gezegd: ‘Ga helemaal los’. Het is een scherp contract geworden. Gisteravond hebben we hier met z’n allen gekeken. Het was een feestje. ‘Zo is het gegaan’, zeiden mensen. ‘Zo is het Jan Arentsz.’ In de serie komt heel mooi naar voren dat het onderwijs veel meer is dan het streven naar een goede ranking. Er is zoveel meer dan de zesjescultuur.

„De opnamen waren bijzonder, een collectieve ervaring voor de hele school. We willen er lessen mediawijsheid aan koppelen. Maar ik heb me wel zorgen gemaakt. Hoe komt de school eruit? Het laatste wat je wilt is dat je – als directeur die hier pas kort zit – de beslissing neemt die ertoe leidt dat leerlingen negatief op tv komen of de school in een slecht daglicht komt te staan. Dan loopt de school leeg en moeten leraren een andere baan zoeken, doordat wij zo nodig op tv moesten.”

De producent

Hoe volg je in hemelsnaam twee maanden lang tweehonderd leerlingen 4 havo?

„Het leven op een middelbare school kan je niet op een traditionele manier filmen”, zegt Bruno Felix van producent Submarine. „Als ik nu met een camera de klas in loop, heb ik direct dertig acteurs voor mijn lens. Zestienjarigen zijn continu bezig met acteren, met presentatie, hoe zie ik eruit, wat denken anderen van mij.

„In de jaren zestig probeerden documentairemakers voor het eerst een fly on the wall te zijn. ‘Direct cinema’. Dat zou nu niet meer lukken. Mensen zijn zich heel bewust van de aanwezigheid van een cameraploeg. Daarom hebben we een Big Brother-achtige kunstgreep bedacht. Veertig kleine, onbemande camera’s. Reality-mensen werkten samen met ervaren documentairemakers. We hebben een uniek nieuw genre bedacht.

„In een lokaal Frans op de derde verdieping hadden we onze controlekamer ingericht. Met veertig monitoren voor elke camera. Spotters schreven mee wat er gebeurde. Editors volgden de leerlingen wier persoonlijke verhalen we eerder al hadden geselecteerd. Het was grappig: soms kwam ik een leerling die we volgden in de gang tegen. ‘Hoi Mathijs’, zei ik dan. Maar hij had geen idee wie ik was.”

De hoofdredacteur van BNN

Is dit typisch BNN, typisch publieke omroep?

„De serie gaat over jongeren van zestien, onze doelgroep”, zegt Balt van Zeggeren, hoofdredacteur van BNN. „Die brengen een heel intensieve tijd door op school. Je komt binnen als kind, je gaat naar buiten als volwassene. Het is mooi om dat in beeld te brengen.

„Een jaar geleden hebben we scholen benaderd. Veel directeuren begonnen direct over het VUmc. We hebben honderdtien scholen aangeschreven. Met dertig zijn we verder in gesprek gegaan en bij drie scholen hebben we uitvoerig met docenten gesproken. Ik begrijp de aarzeling. Maar we wilden zo graag dit verhaal vertellen. Ik vind het heel knap van de directie van het Jan Arentsz dat ze in mogelijkheden zijn blijven denken en uiteindelijk akkoord zijn gegaan.

„We hebben veel tijd gestoken in de begeleiding van leerlingen en docenten. Zo hebben de hoofdpersonen met een psycholoog gesproken. Bovendien hebben wij iedereen training in sociale media gegeven. Hoe ga je om met kritiek op Twitter en Facebook. We hebben ze aangeraden en geholpen hun accounts af te schermen voor vreemden.

„De opnamen waren spannend. Zouden er wel genoeg spannende verhalen zijn om te vertellen? We hebben acht weken gedraaid. Dat is kort. Voor programma’s als deze volg je mensen meestal een jaar. We zijn tevreden, ik zou graag een vervolg maken.

„Is dit publieke televisie? Absoluut. Het geeft een beeld van het Jan Arentsz, maar de serie gaat tegelijk over alle scholen van Nederland. Ook al is het hier nogal een witte school. Deze serie had niet bij de commerciële zenders gemaakt kunnen worden. Die zijn meer gericht op reality. Meer gericht op het creëren van personages. Wij hebben geprobeerd het verhaal van de school te vertellen zoals het is.”

De leerlingen

Hoe was het om mee te doen?

„Ik had nooit gedacht dat ons verhaal zoveel aandacht zou krijgen in de serie”, zegt Naomi (16/17), een van de hoofdpersonen in de serie. Samen met haar vriend Thijs (16) zat zij in het schooljaar 2012/2013 in 4 havo. Naomi had dat jaar grote moeite om over te gaan, Thijs kampte met de naweeën van een depressie.

Thijs: „Het was iets unieks om mee te maken, het gebeurt niet zomaar dat je op tv komt. Maar ik had wel gemengde gevoelens. Het valt niet mee op tv te praten over jezelf.” Ja, zegt Naomi, het blijft gek om jezelf terug te zien. Thijs: „We hebben allemaal onze eigen problemen. Je weet dat ook niet altijd van elkaar. Je hebt eigenlijk helemaal niet door wat er bijvoorbeeld omgaat in Mathijs [die heel veel moeite heeft om zich te motiveren voor school, blijkt in aflevering 1]. We hebben allemaal dingen die vaker voorkomen. Je vertelt je verhaal en hoopt dat mensen zich erin herkennen.”