Heel koud, ja. Maar niks bijzonders

In de Verenigde Staten is het ongekend koud en in Nederland is het opvallend zacht weer // Is dit een extreme winter? Worden records verbroken? // Nee, zoiets komt voor

Gestrande reizigers: door het extreme weer werden duizenden vluchten in de VS geannuleerd. Foto’s AP, AFP

Medewerker Wetenschap

Felle koude in de Verenigde Staten, opvallend zacht winterweer in Nederland en de rest van Europa. In de VS worden vliegvelden gesloten en wordt voedsel gehamsterd. In Nederland worden vandaag temperaturen van 11 à 12 graden verwacht. Ongekend veel planten staan al of nog in bloei. Worden er records gebroken? Is er wat mis met het weer? Is er een samenhang?

Wie gisteren op de site van de Amerikaanse National Weather Service zocht naar de kern van de kou was wel even bezig. In New York was het vele graden boven nul. Vandaag kan het er weliswaar min 14 °C worden, maar daarna wordt het weer snel minder koud. De kern van de kou lag gisteren bij Chicago en het gebied pal ten westen ervan. Daar zakte de temperatuur tot min 25 °C (min 14 Fahrenheit) – de laatste keer dat het daar zo koud was was in februari 1996. Maar ook in Chicago is het van korte duur. Het is nauwelijks voorstelbaar dat het weer een bijzonder record oplevert; het gebied wordt bijna elke winter getroffen door de aanvoer van koude lucht uit Canada en noordelijker streken.

De National Weather Service heeft zijn waarschuwing voor een ‘levensbedreigend windchill effect’ inmiddels veranderd in een waarschuwing voor bittere koude. Die ‘windchill’ was de aanleiding voor de onrust. De niet zo heel extreem lage temperatuur gaan gepaard met veel wind en dan kan de ‘gevoelstemperatuur’ – de beleving van de temperatuur – erg laag worden. Die kan wel tot min 50 tot min 60 graden zakken. Dát was het verwachte record.

Ook de huidige, relatief hoge temperaturen in Nederland zijn niet ongewoon, laat het KNMI weten. Bij nadering van een lagedrukgebied wordt meestal zachte lucht aangevoerd, onder gunstige omstandigheden kan het dan in januari wel 10 tot 14 graden worden. In 1993 werd het 15 graden. Er zijn geen tekenen dat er deze week een warmterecord zal worden gebroken. Het KNMI berekent records bij voorkeur voor perioden die niet korter zijn dan 10 dagen. „Als je dagrecords gaat vermelden kun je wel bezig blijven.”

Voorspellende waarde voor de rest van de winter (die nog niet op de helft is) heeft de warmte in januari niet. In 2012 was het op 1 januari in De Bilt nog plus 13 °C en vijf weken later werd er min 19 °C gemeten. Ook nu wijzen middellangetermijnvoorspellingen op de nadering van een winterse koudeperiode.

Samenhang tussen het weer in het oosten van de VS en Europa is er niet stelselmatig, maar komt wel frequent voor: nu bijvoorbeeld. Boven de Atlantische oceaan ligt een omvangrijk lagedrukgebied en aan de kant van de VS voert die koude, noordelijke lucht aan. Aan Europese kant is het juist warme zuidelijke lucht.