Gevangen in haat

In het arme Aziatische land vechten de twee machtigste vrouwen elkaar al jaren de tent uit // Verkiezingen, zoals afgelopen weekeinde, veranderen daar niets aan // Veel Bengalen durfden niet te stemmen

Sheikh Hasina, hier samen op een muurschildering met haar vader en stichter van Bangladesh, Mujibur Rahman. Foto AP

Redacteur Azië

Nooit is een verkiezingszege van de Bengaalse premier Sheikh Hasina en haar Awami Liga zo hol geweest als die van gisteren. De voltallige oppositie, geleid door haar aartsrivaal Khaleda Zia, boycotte de parlementsverkiezingen of was verboden, zoals de fundamentalistische partij Jamaat-e-Islami overkwam. De opkomst bedroeg amper 20 procent, terwijl bij de vorige verkiezingen, in 2008, nog 70 procent van de Bengalen stemde.

De meeste Bengalen riskeerden de gang naar het stemhokje gisteren niet, ook omdat de oppositie vooraf had gedreigd met geweld. Soldaten patrouilleerden in verband hiermee door de straten. Op veel plaatsen werden niettemin stemhokjes in brand gestoken en in totaal kwamen achttien mensen om het leven, waarmee deze verkiezingen voor zover bekend tevens de bloedigste zijn geworden sinds Bangladesh in 1971 onafhankelijk werd.

De oppositie weigerde aan de verkiezingen mee te doen omdat Sheikh Hasina had geweigerd kort voor de verkiezingen terug te treden, zoals bij voorgaande verkiezingen gebeurde. Onder leiding van een onpartijdig zakenkabinet werden toen vervolgens verkiezingen gehouden, waardoor niemand hoefde te vrezen voor fraude met de uitslagen. Sheikh Hasina vond deze praktijk echter niet meer nodig en liet de wet in 2011 veranderen. Dit tot woede van de oppositie, die geen vertrouwen had in een correcte afwikkeling van de verkiezingen onder Sheikh Hasina’s leiding.

Kibbelende vrouwen

De animositeit tussen Sheikh Hasina, dochter van de stichter van Bangladesh, Mujibur Rahman, en Khaleda Zia, weduwe van een vroegere militaire heerser, Zia ur Rahman, bereikte dit jaar nieuwe hoogtes. Beide vrouwen, die sinds 1991 om beurten aan het bewind zijn geweest, haten elkaar hartgrondig.

Bij uitzondering hadden ze in oktober telefonisch contact, voor het eerst in vele jaren. Het gesprek van 36 minuten ontaardde, conform de verwachtingen, in een kibbelpartij. Hoe durfde mevrouw Zia een verjaarstaart aan te snijden op 15 augustus, tevens de verjaardag van de moord op Sheikh Hasina’s vader? En was Khaleda Zia nu wel of niet verantwoordelijk voor een granaataanslag op Hasina in 2004, waarbij 24 doden vielen? Ze werden het zelfs niet eens over de vraag of ze elkaar voor een etentje zouden treffen om hun geschillen over de verkiezingen bij te leggen.

Die maaltijd kwam er dus niet. Weer bleek het onvermogen van beide ‘Begums’, zoals getrouwde vrouwen van hogere rang in Bangladesh worden genoemd, om in het landsbelang een compromis te sluiten. Opnieuw lieten ze hun eigen belangen en die van hun partijen prevaleren.

In haar jongste termijn heeft Sheikh Hasina zich nog onverzoenlijker getoond dan voorheen. Vooral haar initiatief om een speciaal tribunaal op te zetten voor de berechting van oorlogsmisdadigers uit de onafhankelijkheidsstrijd van 1971 tegen Pakistan werkte als een splijtzwam in het land. Haar eigen aanhangers juichten dit toe. De meeste aangeklaagden waren lid van Jamaat-e-Islami en sommigen van Khaleda Zia’s eigen Nationalistische Partij van Bangladesh (BNP). Maar doordat de regering het niet nodig vond buitenlandse juristen bij de berechting te betrekken en doordat de regering zich soms met de procesgang bemoeide, rees de verdenking dat het vooral om een afrekening met politieke tegenstanders ging. Jamaat werd dit jaar zelfs verboden en het tribunaal veroordeelde een deel van haar leiders ter dood.

Een en ander leidde tot lange proteststakingen en ongeregeldheden, waarbij dit jaar honderden mensen omkwamen. Dit staat nog los van de vaak precaire arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie, waar dit jaar ruim elfhonderd doden vielen.

In de aanloop naar de verkiezingen liet Sheikh Hasina haar rivaal de facto onder huisarrest plaatsen. Ook de leider van de derde partij van het land, de vroegere militaire leider Muhammed Ershad, zat vast. De verkiezingen waren zo’n schertsvertoning dat de EU en de VS deze keer zelfs niet de moeite namen waarnemers te sturen.

Sheikh Hasina’s gezag is daardoor eerder af- dan toegenomen; een einde aan de onrust lijkt verder weg dan ooit. De toch al kwetsbare economie van Bangladesh, nog altijd een van de armste staten van Azië, heeft er intussen zwaar onder te lijden.