Een school is geen fabriek

Hoe volg je voor tv tweehonderd leerlingen van havo 4, en wat ze in twee maanden meemaken? Lastig punt voor de directeur, werk voor de advocaat, een hele opgave voor de producent. BNN begint vandaag met uitzenden.

Foto BNN

Meer dan honderd middelbare scholen benaderde BNN voor een nieuwe realityserie. Alleen het Jan Arentsz in Alkmaar zei ‘ja’. En zo volgden veertig onbemande camera’s er in de acht weken voor de afgelopen zomervakantie de leerlingen van 4 havo.

BNN maakte er de serie De School van – vanaf vanavond op tv. Zes afleveringen van 45 minuten tonen hoe de docenten van het Jan Arentsz ‘hun’ jongeren lesgeven en begeleiden. Wat ze doen om leerlingen te motiveren die dreigen af te glijden. En hoe leerlingen worden geholpen die niet lekker in hun vel zitten. „De serie laat zien dat het onderwijs zich niet als een fabriek laat runnen”, aldus directeur Bruinzeel.

De directeur

Welke middelbare school doet nou mee aan zo’n programma? Hebben jullie niks geleerd van de ophef over de realityserie op de eerste hulp van het VUmc in Amsterdam?

„VUmc was ook het eerste wat door mijn hoofd schoot”, zegt Dick Bruinzeel, algemeen directeur van de scholengemeenschap (vmbo, havo, vwo). „BNN benaderde ons vorig jaar september. De eerste reactie hier was: geen sprake van! Maar ik vond dat we in elk geval konden luisteren. We hebben zes maanden de tijd genomen om te luisteren. Naar het integere verhaal van BNN. Naar personeel, ouders, leerlingen. We hebben deskundigen geraadpleegd. Eind februari kwam het akkoord van de medezeggenschapsraad en alle vertegenwoordigingen.

„We doen mee omdat de documentaire op een positieve manier de bijzondere wereld van een middelbare school in beeld brengt. Onze leerlingen staan voor alle leerlingen in Nederland. Ze schommelen tussen jeugd en volwassenheid. De laatste tien jaar praat de politiek uitsluitend over onderwijs in termen van targets, prestaties halen. Het wordt gezien als een bedrijfstak. Maar een school is een andere wereld.

„BNN heeft ons voldoende garanties gegevens als er iets mis mocht gaan. We hebben tegen onze advocaat gezegd: ‘Ga helemaal los’. Het is een scherp contract geworden. Gisteravond hebben we hier met z’n allen gekeken. Het was een feestje. ‘Zo is het gegaan’, zeiden mensen. ‘Zo is het Jan Arentsz’. De opnamen waren bijzonder, een ervaring voor de hele school. We willen er lessen mediawijsheid aan koppelen. Maar ik heb me wel zorgen gemaakt. Het laatste wat je wilt is dat je leerlingen negatief op tv komen of de school in een slecht daglicht komt te staan.”

De producent

Hoe volg je twee maanden lang tweehonderd leerlingen van 4 havo?

„Het leven op een middelbare school kan je niet op een traditionele manier filmen”, zegt Bruno Felix van producent Submarine. „Zestienjarigen zijn continu bezig met acteren, representatie, hoe zie ik eruit, wat denken anderen van mij.

„In de jaren zestig probeerden documentairemakers voor het eerst een fly on the wall te zijn. Dat zou nu niet meer lukken. Mensen zijn zich heel bewust van een cameraploeg. Daarom hebben we een Big Brother-achtige kunstgreep bedacht. Veertig kleine onbemande camera’s. Reality-mensen werkten samen met ervaren documentairemakers. We hebben een uniek nieuw genre bedacht.

„In een lokaal op de derde verdieping hadden we onze controlekamer. Spotters schreven mee wat er gebeurde. Editors volgden leerlingen wier persoonlijke verhalen we al hadden geselecteerd. Grappig: soms kwam ik een leerling die we volgden tegen. ‘Hoi Mathijs’, zei ik dan. Maar hij had geen idee wie ik was.”

De hoofdredacteur van BNN

Is dit typisch BNN, typisch publieke omroep?

„De serie gaat over jongeren van zestien, onze doelgroep”, zegt Balt van Zeggeren, hoofdredacteur van BNN. „Die brengen een heel intensieve tijd door op school. Je komt binnen als kind, je gaat naar buiten als volwassene. Het is mooi om dat in beeld te brengen. Een jaar geleden hebben we scholen benaderd. Met dertig zijn we in gesprek gegaan en bij drie scholen hebben we uitvoerig met docenten gesproken. Het Jan Arentsz was de enige school die ‘ja’ zei. Ik vind het heel knap van de directie dat ze in mogelijkheden is blijven denken en uiteindelijk akkoord is gegaan.

„We hebben veel tijd gestoken in begeleiding van leerlingen en docenten. Zo hebben de hoofdpersonen met een psycholoog gesproken. Bovendien hebben wij iedereen training in sociale media gegeven; hoe ga je om met kritiek op Twitter en Facebook. We hebben hun aangeraden en geholpen hun accounts af te schermen.

„De opnamen waren spannend. Zouden er wel genoeg spannende verhalen zijn? Acht weken draaien is kort. Voor programma’s als deze volg je mensen meestal een jaar. We zijn tevreden, ik zou graag een vervolg maken.

„Is dit publieke tv? Absoluut. Het geeft een beeld van het Jan Arentsz, maar gaat tegelijk over alle scholen van Nederland. Ook al is dit nogal een witte school. Deze serie had niet bij de commerciële zenders gemaakt kunnen worden. Die zijn meer gericht op reality, het creëren personages. Wij hebben geprobeerd het verhaal van de school te vertellen zoals het is.”

De leerlingen

Hoe was het om mee te doen?

„Ik had nooit gedacht dat ons verhaal zoveel aandacht zou krijgen in de serie’, zegt Naomi, een van de hoofdpersonen. Samen met haar vriend Thijs zat zij in in 4 havo. Naomi had dat jaar grote moeite over te gaan, Thijs kampte met naweeën van een depressie. Thijs: „Het was iets unieks om mee te maken, maar ik had wel gemengde gevoelens. Het valt niet mee op tv te praten over jezelf.” Ja, zegt Naomi, het blijft gek om jezelf terug te zien. Thijs: „We hebben allemaal onze eigen problemen. Je weet dat ook niet altijd van elkaar. Je hebt eigenlijk helemaal niet door wat er bijvoorbeeld omgaat in Mathijs [die veel moeite heeft om zich te motiveren voor school]. . Je vertelt je verhaal en hoopt dat mensen zich erin herkennen.”

Het Britse voorbeeld

De School van BNN is gebaseerd op de Engelse serie Educating Essex, gemaakt door Twofour en najaar 2011 uitgezonden door Channel 4. Het programma toonde het leven op de middelbare school Passmores Academy in Harlow, Essex. In Britse media was lof voor de blik op het leven van leerlingen en docenten, maar ook kritiek op het vloeken en het pesten en de (uitgebreide) aandacht voor een tienerzwangerschap. In 2013 kwam er een vervolg, Educating Yorkshire. Het meest besproken fragment was hoe een docent een leerling van het stotteren probeert af te helpen. Vorige maand zond Channel 4 nog een Kersteditie van Educating Yorkshire uit.

Jammer voor de Alkmaarse school Jan Arentsz is dat Twofour de Dutch remake op zijn website aankondigt als Educating Amsterdam.

De School (BNN, 6 afleveringen) Vanaf vanavond, elke dinsdag, Ned. 3, 20.25u