Toen keek Den Haag liever de andere kant op

Drie mannen, 36, 38 en 39 jaar, met een groot gat in hun leven: twaalf jaar zaten ze onschuldig vast in het Amerikaanse gevangenkamp op Guantánamo Bay. Maar sinds een week zijn ze vrij en mogen ze proberen de draad van hun bestaan weer op te pakken. Of eigenlijk: een compleet nieuw bestaan op te bouwen. In Europa.

Niet in Nederland, natuurlijk. Want de Nederlandse regering mag wel graag pronken met Den Haag als ‘juridische hoofdstad van de wereld’, met The Hague, City of Peace and Justice, waar het Vredepaleis staat en tal van internationale tribunalen zijn gevestigd. Maar soms kijken we bij groot onrecht toch liever de andere kant op.

Zoals gebeurde met de groep van 22 Oeigoeren, leden van de moslimminderheid in het westen van China, die na 9/11 bij vergissing in Guantánamo Bay terechtkwamen. De Oeigoeren hadden de pech dat ze in 2001 in Afghanistan waren – op de vlucht voor de onderdrukking in eigen land, sommigen mogelijk in opleiding in een trainingskamp voor het verzet tegen de Chinese overheid. Na de aanslagen van 11 september werden ze opgepakt door Afghaanse stammen. Die leverden ze uit aan de Amerikanen die vochten tegen Al-Qaeda en de Talibaan. En hup, naar Guantánamo ermee.

Maar vijanden van Amerika konden deze mannen met geen mogelijkheid genoemd worden, dat drong langzamerhand wel tot de Amerikanen door. Alleen, waar moesten ze dan naartoe? Terugsturen naar China was geen optie, daar zouden ze hun leven niet zeker zijn. En ze naar het Amerikaanse vasteland overbrengen, waar Oeigoerse gemeenschappen de mannen graag wilden opvangen, dat stuitte op te veel verzet, onder meer in het Congres.

En al die landen, vooral in Europa, die zo’n misbaar maakten over het grote onrecht van Guantánamo? Die jarenlang riepen dat het gevangenkamp gesloten moest worden, uit naam van de menselijkheid en respect voor het recht? Wilden die niet een paar, of desnoods maar één, van die zo schandelijk onterecht opgesloten mannen opnemen? Al was het maar om Obama te helpen zijn belofte om de gevangenis te sluiten alsnog na te komen?

Nou, eh, dat lag een beetje moeilijk – hoe hard de Amerikanen ook aandrongen. Allemaal erg vervelend hoor, dat die mannen achter de tralies zaten terwijl ze geen vlieg kwaad hadden gedaan. En het zou reuze fijn zijn als ze ooit nog ergens terechtkonden. Maar de City of Peace and Justice kon daar toch echt niet aan beginnen.

De regering-Bush wist al een paar van de mannen onder te brengen in Albanië. Later kwamen ook Barbados, El Salvador en Palau, in de Stille Zuidzee, over de brug, en zelfs Zwitserland. Tot er nog maar drie Oeigoeren in Guantánamo vastzaten. Al in 2003 hadden de Amerikaanse autoriteiten vastgesteld dat ze „geen banden met Al-Qaeda of een Talibaan-leider hadden” en vrijgelaten moesten worden. Maar de meeste landen wilden ze niet.

En als de Amerikanen, met diplomatieke druk of een zak geld, toch eens een land zover kregen dat het er één of twee wilde opnemen, dan begon China problemen te maken. Zo trok Costa Rica deze zomer een aanbod in na druk uit Beijing. De drie zélf werden ook kieskeurig: ze wilden alleen nog naar een land waar ze in de buurt zouden zijn van een Oeigoerse gemeenschap.

Net voor het eind van het jaar stelde Slowakije een daad: het doorbrak de impasse. Maandag zijn de drie Oeigoeren er aangekomen, ze zouden inmiddels al zijn begonnen met Slowaakse les. Welkom in Europa. Amerika heeft de Slowaken bedankt voor ‘dit humanitaire gebaar’. In Guantánamo bevinden zich nu geen Oeigoeren meer – maar wel nog 155 andere gevangenen, van wie de helft in principe weg mag. Ellendig, maar Nederland kijkt graag nog even de andere kant op.