Strijd Midden-Oosten wordt heviger, deze groepering eist de hoofdrol op

Steeds meer landen in het Midden-Oosten worden meegesleurd in het escalerende geweld. Steeds sterker profileert één extremistische groepering zich als hoofdrolspeler in het gebied: de Islamitische Staat in Irak en de Levant, of ISIS, die aan Al-Qaeda gelieerd is.

Sunnitische strijders in de Iraakse stad Falluja. De stad in de provincie Anbar werd dit weekend volledig bezet door strijders van de aan Al-Qaeda gelieerde groepering ISIS. Foto EPA/ Mohammed Jalil

Steeds meer landen in het Midden-Oosten worden meegesleurd in het escalerende geweld. De aanhoudende burgeroorlog in Syrië, aanslagen in Irak, autobommen in Libanon. De incidenten staan niet op zichzelf. Steeds sterker profileert één extremistische groepering zich als hoofdrolspeler in het gebied: de Islamitische Staat in Irak en de Levant, of ISIS, die aan Al-Qaeda gelieerd is.

Het centrale conflict in het Midden-Oosten draait om de strijd tussen de sunnieten en shi’ieten, de twee grootste takken binnen het islamitische geloof. Waar in buurlanden Turkije, Jordanië, Saudi-Arabië en Koeweit de regering wordt gedomineerd door sunnieten, wereldwijd de grootste van de twee stromingen, worden Irak, Iran en Libanon en Syrië geleid door een shi’itische (of alawitische, een afsplitsing daarvan) regering.

De strijd wordt steeds sterker, met de Syrische burgeroorlog als middelpunt. Irak en Libanon raken er ook meer en meer bij betrokken. Iran en Saudi-Arabië spelen op de achtergrond een rol. Zowel het shi’itische Iran als het sunnitische Saudi-Arabië wil zijn macht in het gebied uitbreiden. Terreurgroep Al-Qaeda profiteert van de situatie.

Infographic NRC

Extremistische sunnieten

ISIS staat voor de Islamitische Staat in Irak en de Levant. De ‘s’ komt van het Arabische woord ‘al-Sham’, wat technisch gezien zowel Syrië, Levant als Damascus kan betekenen. In de internationale context van de jihad wordt het vertaald als Levant. De Levant is een historisch-geografische term voor het gedeelte van West-Azië direct ten oosten van de Middellandse Zee.

ISIS wordt gezien als de Iraakse tak van terreurbeweging Al-Qaeda. In dat land vond de extremistische sunnitische groepering ook haar oorsprong rond 2003, ten tijde van de invasie van de Verenigde Staten. Oprichter van de groepering was Abu Musab al-Zarqawi. Hij werd in 2006 in Irak gedood bij een doelgerichte aanval van de VS.

De sunnitische groepering heeft als belangrijkste einddoel een islamitisch kalifaat te stichten in het gebied, een staat geregeerd door een kalief, vertaald een ‘opvolger’ van de profeet Mohammed. Die staat zou gebaseerd worden op de sharia, de islamitische wet.

Hoe groot de groepering precies is, is onduidelijk, maar er zouden meer dan 10.000 mensen voor strijden in Irak en Syrië. Onder hen zijn ook veel buitenlanders.

De burgeroorlog in Syrië centraal

Hoewel ISIS, nog zonder de ‘s’, al rond 2003 actief was in Irak, is de groepering vanaf april vorig jaar weer steeds meer op de voorgrond getreden. Toen ging ze zich bemoeien met de burgeroorlog in Syrië, waar rebellen al sinds 2011 strijden tegen de shi’itische regering van president Bashar al-Assad.

ISIS werd vorig jaar als fusiegroep gepresenteerd tussen de Islamitische Staat in Irak (ISI) en de Syrische jihadistische rebellengroep al-Nusra, zo schrijft de BBC.

De fusie werd echter door al-Nusra afgewezen. Twee maanden later beval Al-Qaeda-leider Ayman Zawahiri dat de fusie ongedaan moest worden gemaakt. ISIS is sindsdien een van de voornaamste jihadistische rebellengroepen die strijden tegen het regeringsleger in Syrië en is los van al-Nusra actief.

In Syrië zou ISIS verantwoordelijk zijn voor meerdere aanvallen. Zo zou ISIS in augustus vorig jaar een belangrijke rol hebben gespeeld bij de bezetting van een militaire vliegbasis in de noordwestelijke provincie Aleppo.

Maar de groepering is ook nog actief geweest in ‘thuisland’ Irak. Zo worden er geregeld aanslagen met autobommen en zelfmoordterroristen gepleegd. In juli vorig jaar zou ISIS aanvallen op twee gevangenissen in Bagdad, waaronder de bekende Abu Ghraib-gevangenis, hebben georkestreerd. Meer dan vijfhonderd gevangenen werden bevrijd.

Sunnitische strijders met rpg's in de Iraakse stad Falluja

Sunnitische strijders met rpg’s in de Iraakse stad Falluja. Foto EPA/ Mohammed Jalil

Recent vol in de schijnwerpers

In Irak heeft ISIS recent van zich doen spreken. De groep greep dit weekend, na gevechten, de macht in Falluja. Falluja is een grote stad in de provincie Anbar, die in het westen grenst aan Syrië. De Iraakse premier Nouri Al-Maliki riep vandaag de inwoners van de stad op ISIS te verdrijven, om zo een groot gevecht tussen het Iraakse leger en de extremisten te voorkomen.

ISIS heeft ook delen van Ramadi, de andere grote stad in Anbar, in handen.

De groepering eiste dit weekend ook de verantwoordelijkheid op voor de bomaanslag in de Libanese hoofdstad Beiroet van afgelopen donderdag, waarbij vijf mensen om het leven kwamen.

In november vorig jaar noemde het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten (SOHR), een door westerse media vaak geciteerd informatiebureau geleid vanuit Groot-Brittannië, ISIS de gevaarlijkste rebellengroep in het noorden van Syrië. De groep is momenteel duidelijk aanwezig in het noorden en oosten van Syrië. Maar in dat gebied raken verschillende rebellengroepen onderling steeds meer slaags, de relatief meer gematigde met de meer extremistische.

Afgelopen vrijdag vonden er dodelijke gevechten plaats vlak bij Atareb, in de provincie Idlib, ten westen van Aleppo. ISIS vocht daar tegen zeven andere rebellengroepen, die zichzelf het Mujahadeen-leger noemen. ISIS is volgens hen inmiddels een vijand in Syrië. Een andere alliantie, het Islamitisch Front, beticht ISIS van misdaden.

ISIS domineert de opstand in Syrië, schrijft Midden Oostenredacteur Toon Beemsterboer vandaag in NRC Handelsblad. Maar het tij lijkt te keren:

“In Syrië heeft de groep de lokale bevolking tegen zich opgezet door lijfstraffen, arrestaties en onthoofdingen. Vorige week begon een alliantie van andere sunnitische rebellen een offensief tegen ISIS. De hoop van gematigde krachten is dat de zwarte vlag wordt gestreken en zij weer de overhand krijgen.”