Gouden Ganzenveer voor originele opiniemaker

De Gouden Ganzenveer gaat naar een Vlaamse intellectueel die ook in Nederland hot is.

David Van Reybrouck Foto anp

Met de bekroning van David Van Reybrouck gaat de Gouden Ganzenveer naar een Benelux-intellectueel par excellence. De Vlaming Van Reybrouck heeft zich in de afgelopen jaren in België en Nederland laten kennen als een van de origineelste opiniemakers van de Lage Landen. Hij pleitte tegen verkiezingen en vóór populisme, terwijl hij de geschiedenis van Congo voor een groot publiek ontsloot.

In de woorden van de academie die de Gouden Ganzenveer toekent: „De mengeling van een brede maatschappelijke en politieke betrokkenheid, historisch besef, diepgravend onderzoek en een zeer vaardige pen zorgden voor een indrukwekkende reeks boeken, toneelstukken, gedichten en essays, die in het maatschappelijk debat een belangrijke bijdrage leveren aan de meningsvorming.” De naam van de prijswinnaar werd gisteren in het televisieprogramma Kunststof bekend gemaakt.

Grote gedachten schuwt de als filosoof en archeoloog opgeleide Van Reybrouck niet: in die zin is hij een klassieke intellectueel – een man die met ideeën het publieke debat in beweging wil brengen. Zo publiceerde hij afgelopen herfst het pamflet Tegen verkiezingen, waarin hij pleitte voor loting als methode om volkvertegenwoordigers aan te wijzen. „We zijn democratie volkomen synoniem gaan beschouwen aan verkiezingen – het rood maken van een bolletje eens in de zoveel jaar. Ik trek dat in twijfel”, legde hij uit in Trouw. Loting is volgens hem beter dan verkiezingen in staat om verschillende bevolkingsgroepen in een parlement te laten vertegenwoordigen.

Hij schreef Tegen verkiezingen naar eigen zeggen uit wanhoop: liever had hij een roman of poëzie geschreven, maar de democratische nood was hem te hoog.

Van Reybrouck beperkt zich niet tot schrijven. Twee jaar geleden was hij een van de drijvende krachten achter de de ‘burgertop’ G1000: daarin kwamen duizend door loting bepaalde Belgen samen om over de toestand van het door een eindeloze kabinetsformatie gegijzelde land te praten.

Van Reybrouck debuteerde in 2001 met het reisboek De Plaag, Het stille knagen van schrijvers, termieten en Zuid-Afrika. Hij publiceerde gedichten, reisverhalen, theater en een roman, maar zijn grote doorbraak was Congo(2010): een reisboek annex geschiedenisboek over de geplaagde ex-kolonie van België, dat ook in Nederland een bestseller werd, mede dankzij de vele prijzen die het kreeg: de Greshoffprijs, de Libris Geschiedenisprijs en de AKO Literatuurprijs. Marcia Luyten prees het boek in deze krant: „De bravoure van Van Reybrouck zit hem in zijn aanwezigheid, in de virtuositeit waarmee hij niet alleen verschillende registers in de weergave van de geschiedenis bespeelt, maar ze ook nog eens naadloos in elkaar laat overgaan. Van encyclopedie naar poëzie, van sociaal-economische geschiedenis naar een passage over een baby op de rug van zijn moeder gebonden. Hij hopt van archeologie naar muziek en van biografie naar commentaar.”

Aanvankelijk combineerde Van Reybrouck een academische loopbaan met zijn literaire werk. Hij promoveerde in 2000 in Leiden op From Primitives to Primates: a History of Ethnographic and Primatological Analogies in the Study of Prehistory. Vanaf 2005 richtte hij zich volledig op zijn schrijversloopbaan.

Ook ander werk van Van Reybrouck werd bekroond: zijn pamflet Pleidooi voor populisme (2008) leverde hem de Jan Hanlo essayprijs op en hij kreeg de Taalunie Toneelschrijfprijs voor Die Siel van de Mier (2004). De Gouden Ganzenveer – een gouden beeldje in de vorm van een veer – krijgt hij op 24 april uitgereikt in Amsterdam. De jaarlijks toegekende onderscheiding vanwege iemands „grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in Nederland” ging vorig jaar naar Ramsey Nasr en werd eerder gewonnen door onder anderen Michaël Zeeman, Joost Zwagerman, Peter van Straaten en Kees van Kooten.