Vriendelijk vuurwerk om de buurt te openen

In het Twentse dorp Lattrop, tegen de Duitse grens, ging deze week de Troefmarkt dicht. De buurtsuper heeft het afgelegd tegen de Albert Heijn in Ootmarsum en de Plus in Denekamp, berichtte het dagblad Trouw.

Alles moet dichterbij in dit land, maar ‘dichterbij’ gaat steeds een beetje verder naar de knoppen. Het ligt altijd aan de klanten, ze kochten te weinig bij die vriendelijke buurtwinkel. Of zij pinden te weinig, daarom haalt de Rabobank in allerlei dorpen de geldautomaten weg. De plofkrakers maken die pinautomaten trouwens extra duur en gevaarlijk. Weg ermee, wij helpen u wel thuisbankieren.

Er is iets raars aan de hand met die schijnbaar onafwendbare hang naar grotere eenheden. Terwijl de Europese Tea Party-partijen zich opmaken bij de komende Europese verkiezingen van mei eens flink te profiteren van de ontheemding van de burger, horen we van ministers dat Europa moet dimmen en dat alles draait om ons. In Brussel stemmen zij voor verdere economische integratie. In ons dagelijks leven merken we vooral dat het lokale leven van betekenis wordt ontdaan.

Het plaatselijke ziekenhuis moet fuseren, of de zorgverzekeraar betaalt de operatie alleen 50 kilometer verderop. Gemeentes moeten groter worden – graag vrijwillig, anders via de provincie onder dwang van Den Haag. Zij krijgen zoveel ingewikkelde taken, dat overstijgt de dorpspolitiek van vroeger. Raadsleden hebben steeds meer het nakijken; hoe verantwoorden zij zich bij de verkiezingen van 19 maart?

Bedrijven hebben hun eigen redenen om een eindeloos lijkende grotergroei na te jagen, grotere winkels, grotere samenwerkingsverbanden, grotere concerns. Telecombedrijven en banken zitten al jaren verweg verschanst achter callcenters. Arnhem en Enschede verloren deze week hun Bijenkorf; Groningen, Breda en Den Bosch raken die winkeltrots de komende jaren kwijt. De Brits-Canadese eigenaar ziet liever credit card-shoppers uit Shanghai.

Niet alleen dorpen, ook provinciesteden voelen de degradatie naar de tweede of derde divisie van het Europese leven. Ondanks de politieke retoriek die wil dat de burger weer superbelangrijk wordt. Iedereen moet kansen grijpen, langer thuis blijven wonen, meer zorgen in de eigen omgeving, zelf werk regelen, zelf samenhang verzinnen. De uitnodiging van Den Haag tot participatie is niet vrijblijvend.

Je hoeft niet ongeletterd te zijn om de tegenstrijdigheid te zien tussen het officiële verhaal en de werkelijkheid om je heen. Niemand is in z’n eentje schuldig aan die discrepantie. De individualisering als ontplooiïngsideaal heeft evenveel aanhangers als er mensen zijn die boffen of hopen er beter van te worden. De uitvallers en achterblijvers hebben het sterke gevoel dat het niet over hun leven gaat.

Of je nou behoort tot de bijna 90.000 mensen die hebben geklaagd over vuurwerkoverlast of een van de plegers bent van dorps- en stadsterreur met zelfgeknutselde clusterbommetjes richting brandweer, ambulanciers en politie, je bent behoorlijk gefrustreerd over de moderniteit. Jou is deze wereld niet welgevallig.

Dan word je niet gerustgesteld door de minister van Veiligheid en Justitie die op Nieuwjaar bromsnort dat het geweld tegen hulpverleners ‘onaanvaardbaar’ is. ,,Zero tolerance.’’ Wie wel bezig is te slagen in deze succestombola raakt evenmin overtuigd. Nog sneller snelrecht? Nog hogere straffen?

Misschien es nadenken, excellentie, over hoe het komt, deze sluipende Beiroetisering van Oud&Nieuw. Zou het kunnen komen doordat in de werkelijkheid van overheids- én bedrijfsbeleid al heel wat jaren is weggesaneerd wat mensen bij elkaar hield? Kleine scholen, buurthuizen. Zou dat redeloze oorlogsgedrag kunnen komen door de onmogelijkheid werk te vinden voor steeds meer mensen, ook de als zzp’er vermomde halve werklozen?

Zou het kunnen dat al het wantrouwen jegens de als klant aangesproken burger zich nu uitbetaalt in geïndividualiseerde terreur met vuurwerk op handgranaatsterkte? Zero tolerance? Zero empathie. De barricade tegen de eigen burgers in het Brabantse dorp Veen is een barricade tegen een verbindende oplossing.

Beleid is liefst stoer. Een vuurwerkverbod is even radicaal als het opbieden met harde aanpakvormen. Toch hebben de al jaren gegroeide Oud&Nieuw-praktijken niets te maken met de traditie van vriendelijk vuurwerk om het verstrijken van weer een jaar te markeren, net zo ongevaarlijk als de grappen van de cabaretier en de lucht van oliebollen.

Beter dan meer loze flinkheid (,,Je blijft met je poten van onze politiemensen’’) is het om te proberen de trend om te buigen. Niet de importeurs blijven vertrouwen met zelfregulering van het lucratieve terreurkruit, maar werken aan betere Europese regelgeving. Met gezond verstand de afsteektijden beperken.

En intussen zorgen dat in dorpen en stadswijken centraal vuurwerk wordt afgestoken, goed, professioneel en veilig. Zie de burgemeesters van Schiedam en Den Haag. Laat de twee ton van de Haage Nieuwjaarsreceptie maar gaan naar een spectaculair vuurwerk op de Hofvijver. Maar ook op het Oranjeplein, in de Zeeheldenbuurt en bij het Zuiderpark. Laten de bewoners met een glaasje en een gefrituurde hap samen kijken. Waar mogelijk ouders met kinderen.

Het betekent twee vliegen in één klap: maak werk van de verbindingssamenleving én dam de terreur in. Zet vriendelijk vuurwerk in om de buurt te helpen de buurt terug te vinden. Hoe meer zelf georganiseerd hoe beter. Praktische politiek is zo min mogelijk zichtbaar. Tegen de explosieve fragmentatie van de samenleving.

mail: opklaringen@nrc.nl; tw @marcchavannes