‘Ik begrijp Nederland pas sinds ik ben gaan reizen’

Adriaan Geuze (53) is landschapsarchitect en oprichter/partner van architectenbureau West 8.

Foto Maurice Boyer

Fundament

„De polder is voor mij als ademen. Als kind ging ik er vissen, tilde de vlotter op van het gemaal zodat het ging pompen. Mijn hoofd was altijd buiten. Mijn opa werkte bij het waterschap. Hij was de baas over de noordelijke Lekdijk en de poldersloten, fantastisch vond ik dat. Het gevoel van dat Hollandse landschap heeft zich in me vastgezet. Ik geniet als ik de dag geboren zie worden in de mist, houd van onze horizontale regen. Onbewust zal iedere Nederlander dat hebben die op zondag ging fietsen en natte voeten haalde in de sloot. De Zwitsers hebben de Alpen, wij hebben de polder. Ruysdael. Vermeer. Dat is wie we zijn.”

Autonomie

„Ik was allergisch voor de mentaliteit van de jaren zeventig. Harmonie en redelijkheid. Op de middelbare school werd het bedrijfsleven weggezet als negatief, misdadig bijna. Ik ben juist eigengereid en ondernemend, laat mij mijn gang gaan. Na mijn afstuderen was ik vastbesloten voor mezelf te beginnen. Ik kocht een telefoon, dag twee ging-ie over. Ik heb geleerd niet bang te zijn de confrontatie aan te gaan. Er zijn altijd weer mensen die iets in jou en je werk zien. Ik zie mezelf terug in mijn zoon. Hij gaat ook niet handig ergens bij passen, maar hij heeft wel interessante gedachten.”

Vrees

„Het Nederlandse landschap verdwijnt in hoog tempo, niet overal, maar op plaatsen. Ik maak me daar vreselijke zorgen over. In acht jaar tijd is de route Utrecht-Den Haag voor de helft volgebouwd met bedrijfshallen en kassen. Vanuit de HSL van Rotterdam naar Schiphol kun je nog 34 seconden koeien zien. In Zuid-Holland is een soort Los Angeles ontstaan, een eindeloos suburbia. Het gaat niet om mooi of lelijk. Een kind dat in een nieuwbouwwijk woont achter de IKEA bij afslag drie, groeit niet op in een gemeenschap, niet in verbondenheid met het landschap. Dan dreigt een anonieme samenleving.”

Apotheose

„Het moment dat aannemers en bulldozers scheppen wat wij hebben bedacht, dat is geluk. Neem Soundscape, een park voor het New World Symphony Building in Miami Beach met wolkvormige pergola’s met bougainvillea die schaduw bieden. Toen die elementen op hun plek werden gezet, gepolijst aluminium op glooiend gras, was ik echt ontroerd. Het was oogstrelend, sculpturaal, mooier dan onze computertekening. Ik wilde het aanraken. Dat uit een idee, soms groter dan de werkelijkheid, een nieuwe realiteit ontstaat, is fascinerend. Voor mij is dit werk existentieel. Ik wil iets nalaten.”

Durf

„In 2007 wonnen we de opdracht om Governors Island, het park naast het Vrijheidsbeeld in New York, opnieuw in te richtten. Onze presentatie begon ermee dat ik van achteruit de zaal op een houten fiets de trappen afreed. Het was schaamteloos, maar de Amerikaanse markt is competitief. Je moet zorgen dat mensen horen wat je wilt en waarom. Het was meer dan een act, onderdeel van ons verhaal. Naar Governors Island neem je de pont vanuit Manhattan. Op de houten banken van de pont is iedereen gelijk. Jong, oud, rijk, arm. Die democratie wilden wij ook in het park brengen, onder meer door houten fietsen te plaatsen.”

Distantie

„Het is niet voor niets dat mensen met grote gedachten afstand van Nederland namen: Hirsi Ali, Grunberg, Koolhaas. Zij kijken van buiten naar binnen. Ik ben Nederland pas goed gaan begrijpen sinds ik veel reis. De waarden, de veranderingen, de grotere verbanden in de geschiedenis. Ik werk en geef les in het buitenland, in Barcelona, Miami, Keulen, Peking, jaren aan Harvard. Overal ademt een andere cultuur. Dat biedt reflectie. Ik zie de universiteit als de kapel, een plek om na te denken, te discussiëren, los van de waanzin van vastgoed, politiek en bureaucratie. Want dat is de wereld waarin wij moeten zwemmen.”

Visioen

„Nederland is overbevolkt. Ik vind het de culturele plicht van iedere generatie om nieuw land te maken. Ter illustratie bedachten wij in 2006 Happy Isles, drie eilanden in de Zeeuwse voordelta en een groot Hollands Oog voor de Hollandse kust. Een nieuwe wereld waar 1 miljoen families land met een huisje kunnen krijgen. De eilanden met duinen en wad beschermen de kust. Helaas bestaan ze alleen op papier. Ik ben op het foute moment geboren, land maken is taboe. Sinds de wederopbouw leven we in een land zonder toekomstvisie. Iedereen kan een geluidswal eisen. Er is geen plan. Dat is geen cynisme, maar een teleurstellend feit.”