Hoe oud kun je worden?

Ouderdom

Wat de ingrediënten zijn voor een lang leven, is niet duidelijk. Mensen boven de 100 jaar tonen veel variatie in leefstijl, omgeving en genetica.

tekst Sander Voormolen

Een 22 jaar oude boom in Frankrijk wordt omgehakt voor de kerstviering. Foto Reuters

Jeanne Calment uit het Franse Arles is tot nog toe de langst levende mens van wie de leeftijd betrouwbaar is gedocumenteerd. In 1997 overleed zij, 122 jaar oud. Ze had Vincent van Gogh nog in levende lijve meegemaakt.

Het record van Calment staat nog steeds. Maar doordat de levensverwachting van de westerse mens gemiddeld toeneemt, is de kans groot dat iemand haar binnenkort eens een keer voorbijstreeft.

De vraag is of er een grens zit aan het ouder worden van de mens. De leefomstandigheden zijn tegenwoordig beter dan tijdens het lange leven van Calment, maar zijn die doorslaggevend?

Waarschijnlijk is het bereiken van een hoge leeftijd sterk erfelijk bepaald. Dat denkt tenminste Paola Sebastiani van Boston University. In 2010 publiceerde ze, met haar collega Thomas Perls, in Science een artikel waarin ze concludeerden dat mensen die honderd jaar of ouder worden gemeenschappelijke genetische varianten in hun DNA hebben. Die geven hun kennelijk meer kans op een hoge leeftijd. Er zat echter een fout in de berekeningen. Het herziene artikel verscheen in PLOS One (18 januari 2012). „Op basis van 281 genetische kenmerken die verband houden met ongeveer 130 genen kunnen we redelijk goed het onderscheid maken tussen honderdjarigen en niet-honderdjarigen”, schrijven ze.

Recent vergeleken ze hun eigen studie met vier andere soortgelijke inventarisaties uit Amerika, Italië en Japan (Aging, september 2013). Waarschijnlijk bepalen de verschillende combinaties van de 281 genetische variaties, welke leeftijd mensen uiteindelijk bereiken, nuanceren ze nu. Er zijn combinaties die elkaar versterken, maar waarschijnlijk ook combinaties die remmend werken op de leeftijd.

In het boek Supercentenarians (Springer, 2010) beschrijven onderzoekers de levens van de langst levende personen ter wereld. Daarin komt natuurlijk Jeanne Calment voorbij, maar ook de Nederlandse Hendrikje van Andel die op 29 juni 2005 op 115-jarige leeftijd overleed. Uit de beschrijvingen blijkt dat deze superhonderdjarigen soms andere familie hadden die ook vrij oud werden. Ouderdom in de familie wijst op een genetisch effect. Waarschijnlijk ook met invloed op het afweersysteem: dat is nogal eens zwak bij die hele ouderen. In hun jeugd hadden ze vaak infectieziekten. Een sterke afweer sloopt ook het eigen lichaam, is het idee.

Maar behalve genen speelt ook de omgeving en leefstijl een rol. Als de levensbeschrijvingen van de superhonderdjarigen indicatief zijn, dan is daar echter geen rode draad in te ontdekken. Sommigen waren vegetariër, anderen hielden van snoepen (vooral chocola), rookten of dronken alcohol. Het waren wel ‘kleine zondes’: alles met mate. Een verborgen recept voor heel oud worden lijkt te ontbreken.

Toch valt er iets op aan de levensverhalen. Veel superhonderdjarigen waren hun leven lang heel eigenwijs en wilden ook graag oud worden.