De lange schaduw van de Grote Oorlog

Honderd jaar na dato staat de wereld stil bij de Grote Oorlog. NRC Handelsblad brengt dit jaar een aantal speciale bijlages. Correspondenten gaan op zoek naar sporen van de Eerste Wereldoorlog in hun land. Vandaag: recensies van twee pas verschenen WO I-boeken.

De Grote Oorlog is jarig. De Eerste Wereldoorlog, de ‘oercatastrofe van de twintigste eeuw’ (George Kennan), wordt honderd jaar. De eerste schoten klonken op 28 juni 1914 in Sarajevo: Gavrilo Princip vermoordde er de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand. In de dagen die volgden raakten alle Europese grootmachten bij het conflict betrokken. Toen op 11 november 1918 de wapens eindelijk zwegen, hadden tien miljoen militairen het leven gelaten op het slagveld. Nog eens twintig miljoen raakten gewond. Daarnaast stierven er zes miljoen burgers.

Overal ter wereld wordt dit jaar uitgebreid stilgestaan bij het conflict dat een eeuw geleden begon. Dat zal leiden tot veel handenwringen, ook in de landen die als overwinnaars uit de strijd kwamen. Is het gepast om de eigen vastberadenheid en dapperheid te vieren, of moet de nadruk toch vooral liggen op het herdenken van de doden en het benoemen van ‘the pity of War’ (Wilfred Owen)?

Ook NRC Handelsblad schenkt in 2014 ruim aandacht aan de Eerste Wereldoorlog. Correspondenten in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk zullen berichten over de erfenis van de Great War/Grosse Krieg/Grande Guerre: op welke manier ijlt het conflict er politiek en maatschappelijk nog na?

Verder verschijnt dit voorjaar een gecombineerde bijlage Cultureel Supplement & Boeken, waarin het overweldigende aanbod op het gebied van toneel, literatuur en geschiedenis wordt gepresenteerd en gerecenseerd. In een historische bijlage op 27 juni, de dag voor de honderdste verjaardag van de moord op Franz Ferdinand, worden belangrijke geschiedkundige kwesties rondom de oorlog behandeld: wie had er schuld aan het uitbreken van het conflict en waren de generaals echt zo dom als ze in Blackadder Goes Forth worden afgeschilderd?

De Eerste Wereldoorlog is geen voltooid verleden tijd. Het was het begin van ‘de korte twintigste eeuw’ (Eric Hobsbawm): de Russische Revolutie, Tweede Wereldoorlog en Koude Oorlog zouden volgen. Overal ter wereld leven mensen nog met de gevolgen van het conflict. Denk daarbij aan de grenzen in het Midden-Oosten die na 1918 werden getrokken en tot op de dag van vandaag tot problemen leiden.

„In heel Europa gaan de lichten uit”, verzuchtte de Engelse minister van buitenlandse zaken Edward Grey in augustus 1914. De lichten zijn inmiddels weer aan, maar de lange schaduw van de Grote Oorlog is nog altijd niet verdwenen.

Bart Funnekotter