Tienduizend agenten op straat, dus veel arrestaties

Tijdens de jaarwisseling waren er meer incidenten dan vorig jaar. Hoe is dit te verklaren?

De Brabantse strafpleiter Erik Thomas houdt het op „de nieuwe tijdgeest”. Dat gewelddadigheden rond de jaarwisseling geleid hebben tot de aanhouding van ruim 800 mensen – 12 procent meer dan een jaar eerder – is de schuld van de steeds repressievere overheid. „De politie reageert veel vaker overdreven strikt waardoor er alleen maar meer geweld ontstaat”, zegt Thomas.

De advocaat was rond de jaarwisseling druk doende met het bijstaan van een aantal van de 101 verdachten die een dag voor Oudjaar in het Brabantse dorp Veen waren opgepakt op verdenking van het bekogelen van vijftien agenten. Thomas merkt dat mensen „een al maar grotere bek” hebben en dat „de politie steeds minder pikt”. Zoiets gaat volgens de jurist onherroepelijk wringen.

De advocaat werd eind vorig jaar door de rechtbank Breda zelf nog veroordeeld tot het betalen van 75 euro schadevergoeding aan een politieman die hij ‘sukkel’ had genoemd. De agent had aangedrongen op zijn vervolging. Ook dat past in het plaatje. „De overheid reageert niet meer genuanceerd. De burgemeester van Aalburg (waar Veen toe behoort, red.), Fons Naterop, zei voor de jaarwisseling dat mensen met hun poten van de hulpverleners moesten afblijven. Prima, maar hij had zich ook de burgervader kunnen tonen van de vele tientallen inwoners van zijn gemeente die ten onrechte werden opgepakt.”

Reageerden de autoriteiten sneller en harder op incidenten? Burgemeester Naterop zelf wil niet reageren op algemene vragen hoe het toch komt dat zich op de laatste nieuwjaarsfuif in Nederland 8.400 incidenten voordeden. Een stijging van 23 procent vergeleken met 2013. „De burgemeester gaat de komende weken eerst alles evalueren”, zegt zijn woordvoerder.

Officier van justitie John Remmerswaal uit West-Brabant begrijpt niet echt waarom de jaarwisseling toch weer een explosie van geweld te zien gaf. Was het zoals hij ergens las de schuld van het vuurwerk of de alcohol, hij weet het niet. „Het zou wel goed zijn als er in Nederland eens een brede discussie kwam over dit onderwerp. Oud en Nieuw zou een fijn feestje moeten zijn maar nu is de maatschappelijke schade steeds onaanvaardbaar hoog.”

De aangekondigde verhoging van de strafmaat voor oudejaarsdelicten lijkt geen afschrikwekkend effect te hebben gehad. Het OM reageert terughoudend.„Misschien waren de cijfers nog slechter geweest als we geen lik-op-stuk-beleid hadden aangekondigd”, zegt de woordvoerder van het college van procureurs-generaal. Een duidelijke verklaring voor de toegenomen incidenten heeft ze niet. „We weten het gewoon niet”.Eenzelfde geluid klinkt bij de Nationale Politie. „Wij kunnen niet kijken in de hoofden van relschoppers. Daar zijn we niet voor”, zegt de voorlichter van de politie.

Veel van die relschoppers moeten zich vandaag voor de rechter verantwoorden, bij speciale supersnelrechtzittingen in de rechtbanken van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Daar staan vooral mensen terecht die verdacht worden van geweld tegen hulpverleners. Dergelijke strafzaken verlopen nogal eens moeizaam omdat rechters niet altijd bereid zijn te oordelen over dossiers die in allerhaast zijn samengesteld. De zitting van gisteren in Rotterdam werd een dag uitgesteld omdat hulpverleners nog een schadeclaim moesten formuleren.

De politie laat overigens doorschemeren dat de stijging in incidenten en arrestaties veroorzaakt wordt doordat agenten sneller ingrijpen. Waarschuwen van raddraaiers is er niet meer bij. „We waren massaal met tienduizend agenten op straat aanwezig en we hadden vooraf een goed overzicht gemaakt van de hotspots en grootste raddraaiers”, aldus de politiewoordvoerder. Ongeregeldheden, zo luidde intern de afspraak, moesten „zo klein mogelijk” worden gehouden. „Door deze tactiek was het aantal grote incidenten gelukkig beperkt.” Korpschef Gerard Bouman sprak na afloop van een „sfeervolle jaarwisseling”.

Hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen meent dat het voorbarig is dat minister Opstelten (Justitie, VVD) op Nieuwjaarsdag al wist te melden dat er 108 incidenten van geweld tegen de politie waren geweest. Een stijging, zei hij. „Er is minutieuzer onderzoek nodig dan een minister die kennelijk een hele nacht heeft zitten tellen.”

Van Koppen sluit niet uit dat hulpverleners en agenten door alle commotie eerder dan voorheen aangifte doen. Bovendien hebben politie en OM ook veel te hoge verwachtingen van de aangekondigde strengere aanpak. „Mensen zijn met Oudjaar over het algemeen dronken of stoned, of allebei, en die gaan echt niet denken: oh jee ik moet me gedragen want er zijn overmorgen supersnelrechtzittingen.”