Stapje voor stapje wordt de oppositie geëlimineerd

Hoever strekt de hand van president Kagame van Rwanda? Een vroegere medestander is dood gevonden in Johannesburg.

Patrick Karegeya was geen roekeloos mens. Hij was kolonel in het leger van Rwanda, een van Afrika’s best georganiseerd legers, en ruim tien jaar lang was hij het hoofd van de externe inlichtingendienst in dat land. Karegeya voerde de leiding over de plunderingen van de grondstoffen in het buurland de Democratische Republiek Congo in de onrustige jaren negentig. Hij was gepokt en gemazeld in de brute politiek van de Grote Meren.

Op Nieuwjaarsdag werd zijn levenloze lichaam teruggevonden op een bed in het vijfsterrenhotel Michelangelo in Johannesburg. In de brandkast van de kamer vond de politie een bebloede handdoek terug, en een touw. Zijn hals was zo gezwollen dat de Zuid-Afrikaanse politie „dood door wurging” niet uitsluit.

Hoe kwam Patrick Karegeya terecht in die hotelkamer? Als de vermoedens van de politie juist zijn, hoe kon een man worden vermoord die al zo vaak was bedreigd dat hij jaren meedraaide in het Zuid-Afrikaanse beschermingsprogramma voor getuigen? En belangrijker: bewijst de dood van Kareyega de vrees dat Zuid-Afrika en andere delen van het continent jachtvelden zijn geworden van Rwandese doodseskaders?

Karegeya vluchtte in 2006 naar Zuid-Afrika nadat hij in onmin raakte met zijn voormalige broodheer en de sterke man van Rwanda, president Paul Kagame. In 2010 was hij medeoprichter van het Rwanda Nationaal Congres (RNC), een partij die de val van Kagame voor ogen heeft. De partij trok sleutelfiguren aan uit de binnenste ring rond Kagame, zoals de vroegere kabinetschef van de president, zijn privésecretaris, een voormalig procureur-generaal en, de belangrijkste van allemaal, generaal Kayumba Nyamwasa. De groep opereerde vanuit Zuid-Afrika en vormde de grootste bedreiging voor de president sinds zijn aantreden na de genocide op 800.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s in 1994.

President Kagame vreesde dat de groep hun oude contacten in de buurlanden zou gebruiken om hem ten val te brengen. Hij had aanwijzingen dat ze militairen ronselden in het Rwandese leger. Nadat een aantal handgranaten op strategische plekken in de Rwandese hoofstad Kigali ontploften, zag Kagame voldoende grond voor die vrees.

De Rwandese oppositie is er van overtuigd dat kolonel Patrick Karegeya op Nieuwjaarsdag is vermoord door geheim agenten van de Rwandese regering. Die vrees werd gisteren het duidelijkst verwoord door de medeoprichter van de partij, generaal Kayumba. Volgens Kayumba was zijn vriend naar het Michelangelo hotel gegaan om iemand te ontmoeten „die hij zeer goed kende, iemand uit Rwanda”.

Generaal Kayumba overleefde in 2010 zelf twee aanslagen op zijn leven in Johannesburg. Bij de eerste poging reisde een Rwandese agent naar Zuid-Afrika en huurde Tanzaniaanse moordenaars in om Kayumba om te brengen. Toen de aanslag mislukte keerde de Rwandese agent even later terug met Somalische huurlingen die de generaal in het ziekenhuis probeerden te wurgen. Ook dat mislukte. De aanslagen veroorzaakten een diplomatieke crisis tussen Rwanda en Zuid-Afrika.

De machtsstrijd in Rwanda heeft niet alleen Zuid-Afrika bereikt. Sinds de jaren negentig trekt een spoor van executies en bedreigingen over het hele continent en daar buiten. De broer van de vermeende architect van de Rwandese genocide, de veroordeelde kolonel Théoneste Bagasora, wordt in 1999 in Kameroen vermoord, zijn zus een jaar later in Brussel. In 2003 wordt in Nigeria een Rwandese dissident omgebracht, in 2008 een voormalige Rwandese minister in Brussel, in 2010 een advocaat in Tanzania.

De Rwandese ambassadeur in Zuid-Afrika reageerde gisteren laconiek op de dood van kolonel Patrick Karegeya. „Ook in de levens van onze vijanden gebeuren wel eens ongelukken”, zei hij.

De beschuldiging dat agenten van zijn regering de dood op hun geweten zouden hebben wees hij van de hand als „opportunistisch politiek spel”.