Dit is zo mooi, daar moet een hoge muur omheen

Zuid-Afrika bouwt een gigantische ommuurde wijk waar je kan wonen, werken en winkelen Steyn City is een veilige stad die je nooit hoeft te verlaten Binnen de muren heerst vrijheid

Correspondent Zuid-Afrika

Twee mannen in beveiligingsuniform staan bij een slagboom en vragen iedere bezoeker te stoppen. Ze willen een identiteitsbewijs zien. Het lijkt wel een grensovergang. En dit is nog niets. De bewaker kan binnenkort een soort haaientanden uit de grond laten komen die je banden aan flarden scheuren als je ongewenst bent.

Welkom in Steyn City, een ommuurde bouwput van 810 hectare in het noorden van Johannesburg. Hier zijn negenduizend huizen en appartementen, een bedrijvenpark, winkelcentrum, ziekenhuis en scholen gepland. Het wordt een wijk waar je nooit naar buiten hoeft omdat alle levensbehoeften binnen de muur aanwezig zijn.

Volgens de ontwikkelaar Giuseppe Plumari (57) is dat helemaal niet claustrofobisch. De Italiaan wacht aan de andere kant van de slagboom. Hier loopt het wandelpad van achttien kilometer, wijst hij. En we planten een half miljoen bomen. „Dit wordt als een Frans of Toscaans plattelandsstadje, met smalle straten waar je kan lopen en auto’s niet zijn toegestaan.”

Vrij spelen in het groen

Graafmachines rijden af en aan. Bij de golfbaan in aanbouw is een immense villa al af. Het huis heeft een garage voor 33 auto’s. Dat is het huis van Douwe Steyn, die het geld in de ontwikkeling steekt. Steyn heeft vooral zijn geld verdiend met verzekeringsmaatschappijen in Zuid-Afrika en Groot-Brittannië. Zijn stad kost 430 miljoen euro.

Zuid-Afrika kent veel zogenaamde gated communities, buurten met een muur waar je alleen op bepaalde beveiligde punten naar binnen en buiten kan. De groei wordt vooral gedreven door de angst voor criminaliteit. Iedere dag zijn er in Zuid-Afrika zo’n driehonderd berovingen en 650 inbraken.

Maar Plumari legt niet de nadruk op het veiligheidsaspect. Hij heeft het liever over het vele groen, en dat kinderen in Steyn City vrij kunnen spelen en fietsen op straat zonder het gevaar van auto’s. Dat kan niet in muurloos Johannesburg. Toch zal ook Steyn City talloze camera’s hebben waardoor de bewakers precies kunnen zien wie waar is in de wijk.

Een groot deel van het noorden van Johannesburg bestaat uit dergelijke veiligheidscomplexen. Naast Steyn City ligt Dainfern, een van de meest bekende ommuurde wijken van het land. Het gras lijkt gemanicuurd met een nagelschaartje. Golfkarretjes glijden door de met palmbomen omlijste straten heen.

De Zuid-Afrikaanse Puleng Spies heeft haar deur openstaan. Het is nog ochtend, maar ze zit al met een glas rode wijn in de tuin. Puleng wil nooit meer ergens anders wonen. Binnen de muren zegt ze een vrijheid te vinden die ze eerst niet had. Vrijstaande huizen in betere buurten in Zuid-Afrika hebben doorgaans een eigen muur, schrikdraad en tralies voor de ramen. In de beveiligde wijk zit dit om de buurt heen, waardoor je het thuis niet nodig hebt.

Truman Bubble

Bewaking en camera’s associëren we doorgaans niet met vrijheid, maar voor de mensen die er wonen is dat vreemd genoeg wel zo, schreef ook Karina Landman, expert op het gebied van stadsontwikkeling van de Universiteit van Pretoria. De inwoners kunnen hun deuren openlaten en ’s avonds een wandeling maken. Dat kan in een gewone wijk in Johannesburg niet.

Dainfern wordt in de volksmond ook wel de Truman Bubble genoemd, naar The Truman Show waarin acteur Jim Carrey de rol van Truman speelt, die in een nagemaakte ideale wereld leeft. Dainfern voelt als een koepel waaronder het perfecte leven is gesimuleerd.

Eigen ziekenhuis

Richard Ballard van de Universiteit van KwaZulu-Natal typeert de ommuurde wijken als plaatsen waar rijkdom is geconcentreerd en inwoners zich afsluiten van de samenleving. Steyn City bouwt bijvoorbeeld ook een eigen watervoorziening, scholen en een ziekenhuis. Voorzieningen die niet voor iedereen zijn, maar alleen voor bewoners. Ballard en Landman gebruiken de term semigrating: emigreren zonder dat je het land verlaat.

Projectontwikkelaar Plumari is wars van elke kritiek. „We dragen zeker ook bij. Wat denk je van alle banen die we creëren? En het is voor veel Zuid-Afrikanen haalbaar om hier te wonen. Het goedkoopste appartement gaat zo’n 65.000 euro kosten.” Dat is voor het merendeel van Zuid-Afrika overigens onbetaalbaar.

De slagboom gaat weer open en de bewaker groet. Terug in de muurloze wereld. „Mensen die zeggen dat dit een gevangenis is, snappen er niets van,” zegt Plumari. „Een gevangenis is voor mij een huis met hoge muren, waar je je buren niet kent. Dit is de enige manier om in Johannesburg een normaal functionerende buurt te creëren.”