Conflict Zuid-Soedan schept een onheilspellend precedent

Sinds 9 juli 2001 is Zuid-Soedan een zelfstandig land, dat een regering heeft, een vlag en een volkslied (South Sudan Oyee!). Het is ook lid van de Verenigde Naties. Maar tot een functionerende staat heeft het jongste land van de wereld zich nog nauwelijks kunnen ontwikkelen. En wát er de afgelopen tweeënhalf jaar met veel buitenlandse hulp is opgebouwd, dreigt teniet gedaan te worden door het hevige geweld van de afgelopen weken en de verdeeldheid die daardoor is aangewakkerd.

Wat begon als een politieke crisis, sloeg half december om in een bloedige confrontatie in de hoofdstad Juba, die nu het hele land in een burgeroorlog dreigt te storten. Het hele ‘project Zuid-Soedan’, in 2011 met zoveel enthousiasme begonnen, staat daarmee op het spel.

De afscheiding van het Noorden kwam na twee decennia van burgeroorlog, waarbij in totaal zo’n twee miljoen mensen omkwamen. Vrijwel de hele bevolking van het Zuiden stemde in een referendum voor onafhankelijkheid. Dat het een hoogst onzeker avontuur zou worden, was van het begin af aan duidelijk. Het land, met een bevolking van ruim acht miljoen mensen, heeft weliswaar grote olievelden en andere grondstoffen, maar is desondanks straatarm en de infrastructuur is amper ontwikkeld.

Tegen die achtergrond is het extra dramatisch dat het conflict tussen president Salva Kiir en zijn voormalige vicepresident Riël Machar zó snel heeft kunnen escaleren. In amper drie weken tijd zijn bij de gevechten zeker duizend mensen omgekomen en naar schatting 200.000 ontheemd geraakt.

De gevechten hebben al gauw een tribaal karakter gekregen, doordat de politieke tegenstanders instinctief terugvielen op stamloyaliteiten: president Kiir als Dinka en de opstandige Machar als Nuer. Dat maakt de huidige situatie heel gevaarlijk. Oude conflicten en rivaliteiten, die met de onafhankelijkheid van het land bezworen waren, laaien zo weer snel op.

In buurland Ethiopië zijn vertegenwoordigers van beide partijen nu bijeen om, aangespoord door de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie, over een vredesakkoord te onderhandelen. Het is van het grootste belang dat zij het snel eens worden. Niet alleen omdat de strijd in Zuid-Soedan ondertussen doorgaat en de humanitaire situatie in het land schrijnend is. Hoe langer de huidige chaos voortduurt, hoe moeilijker het voor Zuid-Soedan wordt om een nieuw begin te maken.

Maar ook als er een akkoord komt, is de situatie ontstaan dat het opnemen van de wapens tegen de regering blijkbaar loont. Dat is een onheilspellend precedent, zeker voor een jong land.