3.109 euro voor de een, 223 euro voor de ander

De prijzen die ziekenhuizen bij verzekeraars in rekening brengen voor behandelingen zijn geheim Maar ‘passantentarieven’ die gelden voor onverzekerden geven een indicatie Wat blijkt: de verschillen tussen ziekenhuizen zijn enorm

Foto Thinkstock

De vraag begint eenvoudig. U bent benieuwd of uw ziekenhuis in de buurt nu eigenlijk duur of goedkoop is. Dat wordt steeds relevanter met een eigen risico van dit jaar 360 euro per persoon. En bij een groeiend aantal ziekenhuizen moet de patiënt een deel van de rekening betalen omdat de bezochte kliniek niet binnen de voorkeursselectie van de verzekeraar valt waar de basispolis is afgesloten.

Bovendien wilt u het als betrokken burger weten. Want ook als uw verzekeraar de ziekenhuisrekening wél volledig vergoedt, zijn de kosten voor de samenleving. Dan liever niet naar een ziekenhuis dat bovengemiddeld duur is.

Kortom, de Hollandse vraag rijst: wat kost dat? Verrassing één: die tarieven zijn geheim. De geïnteresseerde mag van zijn ziekenhuis gerust de prijs weten voor één specifieke behandeling. Maar de gehele prijslijst is verboden terrein. Wegens concurrentiegevoeligheid worden de prijzen die het ziekenhuis met een zorgverzekeraar heeft afgesproken niet openbaar gemaakt. Bij de zorgverzekeraar proberen is vergeefs moeite, ook daar luidt het antwoord: concurrentiegevoelige informatie.

Gevolg is dat de buitenwacht na zeven jaar van liberalisering niet kan zien of een ziekenhuis duur of goedkoop is. Terwijl de onzichtbare hand van de vrije markt juist gebaat zou zijn bij inzichtelijke prijzen. Achteraf merken patiënten uiteraard wat de financiële schade is. Een financiële klassieker: wel de lasten van vrije prijsvorming, niet de lusten. Was dit de bedoeling toen in 2006 gekozen werd voor een gecombineerd model van markt en overheid? Wel vrije prijzen, maar potentiële patiënten kunnen de tarieven tussen ziekenhuizen vrijwel niet vergelijken?

Tarief voor onverzekerden

Vrijwel, want er bestaat een achterdeur, een handige sluiproute om toch een goed beeld te krijgen van de prijzen van het ziekenhuis in uw buurt. Dat zijn de ‘passantentarieven’: de prijzen die ziekenhuizen in rekening brengen voor onverzekerde patiënten of voor patiënten waarvan de zorgverzekeraar niet bij het ziekenhuis inkoopt. Die laatste categorie is snel groeiende. De meeste grote zorgverzekeraars hebben dit jaar prijsvechterspolissen gelanceerd, waarbij verzekeraars slechts bij een beperkt aantal ziekenhuizen zorg inkopen. Ruwweg tweederde van de ziekenhuizen wordt in die nieuwe polissen uitgesloten. Wie daar toch heen gaat, zal met de passantentarieven worden geconfronteerd.

De goedkoopste basisverzekeringen zijn een paar tientjes goedkoper per maand dan de reguliere polissen met veel keuze. Dat scheelt, maar het gevaar bestaat dat lage inkomens deze prijsvechterspolissen kiezen terwijl er grote financiële risico’s aan kleven.

Zomaar een voorbeeld: de verzekerde met een Beter Af Selectief Polis van Zilveren Kruis kan zich het beste bij de ziekenhuizen vervoegen die door de verzekeraar zijn geselecteerd. Wie zich toch bij het niet geselecteerde Amsterdamse Sint Lucas Andreas meldt voor een diagnostisch onderzoek aan de wervelkolom riskeert duizenden euro’s zelf bij te moeten betalen. De polis van Zilveren Kruis vergoedt dit jaar 998,91 euro voor ziekenhuizen buiten de selectie – die vergoeding is een weerspiegeling van de de gemiddelde tarieven in ziekenhuisland. Maar bij het relatief dure Amsterdamse ziekenhuis kost zo’n onderzoek 2.876,21 euro.

Extreem grote verschillen

Dat is verrassing twee: de verschillen tussen ziekenhuizen blijken extreem groot. NRC vergeleek de passantentarieven voor zeven medische behandelingen bij meer dan veertig ziekenhuizen – bijna de helft van alle ziekenhuizen in Nederland. Die tarieven liggen volgens de Nederlandse Zorgautoriteit, een toezichthouder, gemiddeld 10 tot 15 procent boven de geheime tarieven waarmee de meeste Nederlanders te maken krijgen. Het passantentarief zou daarom een goede indicator moeten zijn van het prijsbeleid van een ziekenhuis.

NRC vroeg diverse ziekenhuizen naar het hoe en waarom van hun tarieven. Meest gehoorde reactie: ach, die tarieven worden nauwelijks gebruikt. Maar dat klopt slechts ten dele: de prijsvechterspolissen maken die prijzen een stuk relevanter.

Ook vaak gehoord: die prijzen zijn een fictief soort getallen. Wij zitten net in een overgang naar een nieuw declaratiesysteem. En: we hebben gebrek aan historische gegevens. Een woordvoerder van het Jeroen Bosch Ziekenhuis zegt: „Bij het bepalen van de prijzen wordt gewerkt met gemiddelden. Als een bepaalde behandeling in het verleden slechts weinig is uitgevoerd, is het gemiddelde gebaseerd op slechts enkele patiënten, waardoor je uitschieters naar boven of naar beneden kunt krijgen.”

Bij sommige ziekenhuizen, zoals het Haga, is een heupoperatie mét verpleegdagen goedkoper dan zonder verpleegdagen. Volgens de woordvoerder komt dat doordat het „verrekend wordt met andere specialismen”. Het mag een kwestie van intern boekhouden zijn, maar er bestaan patiënten die dit wel moeten betalen.

Hapklare behandeltrajecten

VUmc heeft een overtuigender argument waarom de tarieven zo hoog zijn voor borstkankeroperaties: het academische ziekenhuis behandelt patiënten met een ‘zwaardere achtergrond’. Dat neemt niet weg dat de tarieven gelden voor dezelfde nauw omschreven medische trajecten. Er zijn juist 4.000 declaratiecodes gedefinieerd om de complexe zorg terug te brengen tot onderling vergelijkbare hapklare medische behandeltrajecten.

De passantentarieven zijn in de praktijk een afgeleide van de prijzen die met verzekeraars worden afgesproken. „Wij pakken de tarieven die we met zorgverzekeraars hebben afgesproken en doen daar een bescheiden marge bovenop”, zegt een woordvoerder van het Sint Jans Gasthuis Weert.

Een ziekenhuis als het Haagse Bronovo verklaart dat de passantentarieven alleen „symbolische betekenis” hebben. Bronovo publiceert ze omdat dit verplicht is. De patiënten die deze tarieven moeten betalen, hebben volgens het ziekenhuis te maken met de toevallig ingevulde tarieven van zeven jaar geleden toen marktwerking in de zorg werd geïntroduceerd.