‘Werkstress beroepsziekte nummer 1’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Illustratie MArtien ter Veen

De aanleiding

‘Werkstress beroepsziekte nummer 1’, was de kop van een nieuwsbericht van het ANP dat vorige week in verschillende kranten en op nieuwssites als Volkskrant.nl, Parool.nl en Telegraaf.nl stond. Het klonk aanvankelijk best logisch. Stress op het werk, dat kennen we. Maar later riep de kop toch vragen op, want wat is ‘werkstress’ precies, en wat zijn ‘beroepsziekten’? Hoe slecht is het eigenlijk met de werkende Nederlander gesteld?

Waar is het op gebaseerd?

De nieuwsberichten verwijzen naar een brief van minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) aan de Tweede Kamer van 20 december, waarin hij aankondigt dat er de komende vier jaar uitgebreid aandacht zal worden besteed aan de mentale weerbaarheid van de werkende mens. Er komt bijvoorbeeld een ‘week van de werkdruk’.

Het onderwerp is: ‘Hoofdlijnen aanpak psychosociale arbeidsbelasting’. Onder psychosociale arbeidsbelasting wordt verstaan: seksuele intimidatie, agressie en geweld, discriminatie, pesten en werkdruk in de arbeidssituatie die stress teweeg brengt.

En, klopt het?

Eerst moeten we weten wat ‘werkstress’ precies is. Irene Houtman is onderzoeker en projectleider bij onderzoeksorganisatie TNO. TNO voert samen met het CBS de werkgeversenquête WEA en de werknemersenquête NEA uit. Dat zijn de onderzoeken die Asscher aanhaalt in zijn brief. Houtman legt uit: „Werkstress is de toestand die ontstaat als mensen op hun werk worden blootgesteld aan eisen waaraan ze niet of onvoldoende kunnen voldoen.”

Werkstress hoeft volgens Houtman niet per se negatief te zijn. „Het kan ook een prikkel zijn om jezelf te trainen, je stimuleert het lichaam om net iets meer te doen dan het aankan en zo kun je je belastbaarheid opschroeven.”

Werkstress verandert in een aandoening als „de discrepantie tussen wat je aankunt en wat lukt aanwezig blijft”, zegt Houtman. Met andere woorden: chronische stress kan leiden tot psychische aandoeningen. Houtman zegt dat de definitie die zij hanteert over het algemeen wordt gebruikt, maar benadrukt ook dat werkstress een multi-interpretabel begrip is; in de wereld van de wetenschap – en ook op de werkvloer – is men er niet helemaal over uit.

En ‘beroepsziekten’, wat zijn dat? Een beroepsziekte is elke aandoening die verband houdt met het beoefenen van een beroep. Welke aandoeningen onder beroepsziekten vallen, is in elk land anders. Op de Nederlandse lijst staan ziekten zoals kapperseczeem en slagerswratten en ook overspannenheid en RSI. Bedrijfsartsen kunnen (nieuwe) beroepsziekten melden bij Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB).

Voert werkstress de Nederlandse ranglijst aan, zoals in de krantenkoppen staat? Nee, want werkstress staat niet op de officiële lijst van beroepsziekten.

Het NCvB registreert en signaleert beroepsziekten. In 2012 werden er 6.451 meldingen van beroepsziekten geregistreerd. 76 procent van de meldingen ging over een psychische aandoening en daarmee is het koploper van het beroepsziekten-peloton (op de tweede plaats staat ‘aandoeningen aan het houding- en bewegingsapparaat’).

Maar zoals gezegd, is een psychische aandoening een mogelijk gevolg van chronische werkstress: het is niet per se hetzelfde. Het kan gebeuren dat mensen last hebben van werkstress, maar dat het zich niet uit in een psychische aandoening. Andersom kan het ook: dat mensen met psychische aandoeningen (die verband houden met uitoefenen van een beroep) vooraf geen werkstress hebben ervaren.

Hoe de werknemers er zelf over denken is onderzocht met de werknemersenquête NEA, waaraan jaarlijks gemiddeld 23.000 mensen deelnemen. De werknemer wordt gevraagd of de klachten die speelden tijdens het laatste ziekteverzuim een gevolg waren van het werk. Als de werknemer met ‘ja’ antwoordt, is de volgende vraag: ‘Wat was naar uw mening de belangrijkste reden in het werk die (geheel of voor een deel) leidde tot het ontstaan van deze klachten?’ Het grootste deel van de ondervraagden, 29,3 procent, kruiste het vakje ‘werkdruk/werkstress’ aan. Op de tweede plek (22,8 procent) staat ‘lichamelijk zwaar’.

Daaruit kun je concluderen dat werknemers werkstress/werkdruk als meest voorkomende oorzaak van een beroepsziekte ervaren.

Conclusie

‘Werkstress beroepsziekte nummer 1’, kopten verschillende (online) nieuwsberichten vorige week. De kop is gebaseerd op een brief van minister Asscher, waarin hij onder meer aankondigt dat er de komende vier jaar aandacht wordt besteed aan de mentale weerbaarheid van de werkende mens.

Werkstress staat niet op de officiële lijst van beroepsziekten, maar het wordt door werknemers wel gezien als een belangrijke veroorzaker van beroepsziekten, dat blijkt uit de laatste werknemersenquête van TNO. Werkstress kan een psychische aandoening tot gevolg hebben en psychische aandoeningen zijn volgens het NCvB de belangrijkste beroepsziekte. We beoordelen de stelling daarom als half waar.