Janken en brullen op het ijs

Drie generaties Klompmaker op het ijs.

Geert-Jan van der Wal, veeboer in Urk en marathonschaatser, is met zijn verloofde op bezoek bij de dominee. Ze willen gaan trouwen en daar is de dominee op zichzelf blij mee, maar hij heeft wel een paar opmerkingen. Ten eerste: ze wonen al samen, en dat ligt de kerkenraad zwaar op de maag. Ten tweede: Geert-Jan is geen fanatieke kerkganger. Het lijkt wel alsof hij het schaatsen belangrijker vindt.

„Mwah”, zegt Geert-Jan. „Wat is fanatiek?”

„Nou”, zegt de dominee. „Dat weet jij best als topsporter.”

Als kijker weet je dan al dat Geert-Jan kan schaatsen tot hij erbij neervalt. In 2010 won hij de Veluwemeertocht, maar daarna ging hij jankend en brullend van de pijn het ijs af.

Holland Doc: Zwart ijs, gisteravond laat bij de EO. Documentairemaker Geertjan Lassche, zelf geboren in Rouveen, hartje de Biblebelt, volgde vorige winter drie schaatsfamilies, alledrie in meer of mindere mate orthodox-christelijk, en hij had de mazzel dat er bijna een Elfstedentocht zou worden gereden – op een zondag. De gewetensnood waarin de schaatsers terecht komen: adembenemend.

Ook schitterend: André Klompmaker die ’s morgens in het pikkedonker zijn schaatsen aantrekt en door het riet naar het ijs kruipt. De camera volgt hem tot hij uit beeld is, het is even stil en dan: plons. André: „Shit.” Even later komt hij weer tevoorschijn, kletsnat. „Da’s balen.”

Nooit geweten dat marathonschaatsers zo vaak christelijke boeren zijn, maar logisch is het wel. Het is een sport van boven de rivieren en in de winters hebben boeren van oudsher tijd over.

Je hoopt dat met Zwart ijs de toon gezet is, want dan krijgen we een heel goed documentairejaar.

De held van oudejaarsavond was Theo Maassen, maar een goeie tweede was Sebastiaan Boogaard. Sebastiaan Boogaard? Dat is de doventolk van het NOS Journaal. Hij was te gast bij Matthijs van Nieuwkerk in Het beste van De tv draait door 2013 van de Vara. Een uitzending vol bloopers, leuk om de laatste uren van het jaar mee door te komen, en de leukste was dus die met Sebastiaan Boogaard.

Het begon ermee dat nieuwlezeres Dionne Stax in het ochtendjournaal een filmpje liet zien over bosbranden. Ze dacht dat het 30 seconden zou duren, maar het bleek korter te zijn en ze kwam al weer in beeld zonder dat ze het in de gaten had. Armen over elkaar, nors gezicht, blik gericht op het stapeltje A-viertjes op haar bureau. Dan merkt ze dat er iets niet klopt. Ze schrikt, gooit haar armen los, zegt ‘ho’ en praat door alsof er niets gebeurd is. „Een overzicht uit de kranten...”

Dan Sebastiaan, die een etage hoger voor de camera staat en geacht wordt alles simultaan in gebarentaal te vertalen, graag met de bijbehorende emotie. Hij ziet Dionne schrikken en schrikt vervolgens nog veel mooier dan zij. Zijn handen fladderen door de lucht, zijn ogen gaan wijd open en zijn mond maakt een grote ronde O. En dat in combinatie met dat vrolijke kuifje van hem – een professionele komiek zou het hem niet verbeterd hebben. Carrièreswitch? Sidekick bij De Wereld Draait Door?

NRC-redacteur Jannetje Koelewijn vervangt deze week tv-recensent Hans Beerekamp.