Hoop op een eind aan de Iraans-Amerikaanse ijstijd

De president van Iran was afgelopen maand verheugd over de veilige terugkeer van het aapje Fargam na een tocht door de ruimte. Hij bezocht een weeshuis. En met Kerstmis feliciteerde hij christenen met de geboorte van Jezus, via Twitter.

President Hassan Rohani is de man om in 2014 in de gaten te houden. In november sloot Rohani een deal met de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad en Duitsland, die een einde kan maken aan de jarenlange ijstijd in de relatie tussen zijn land en het Westen. Maar de overeenkomst is slechts voor een half jaar, dus rond mei zullen we zien of er een definitief akkoord in zit.

Het is van cruciaal belang voor wat er de komende jaren in het Midden-Oosten gebeurt. Er zijn gevaren: de Israëliërs noemden de deal al het ‘München 1938’ van deze tijd en lieten meteen weten dat ze niet zullen toestaan dat hun aartsvijand dichterbij De Bom komt. Zouden ze het aandurven om op eigen houtje Iraanse kerninstallaties te bombarderen?

Het interim-akkoord joeg ook Saoedi-Arabië op stang. Voor het sunnitische land versterkt het de positie van Iran, en daarmee de shi’itische as in de Saoedische voortuin: van Hezbollah in Libanon naar het regime-Assad in Syrië naar Irak en Iran. Dat bedreigt niet alleen de Saoedische machtspositie in de regio, maar ook de eigen stabiliteit: straks voelt de kleine shi’itische minderheid zich nog gesterkt om in opstand te komen.

Saoedi-Arabië heeft diepe zakken om het eigen kamp te financieren. Het land betaalt de sunnitische rebellen die in Syrië tegen Assad vechten. Deze week beloofde het nog 3 miljard dollar aan wapens voor Libanon, om tegenwicht te bieden aan Hezbollah. En ook in Irak waren er ooit aanwijzingen dat Saoediërs sunnitische terroristen betaalden: terroristen die sinds vorig jaar weer volop aanslagen plegen op de shi’itische meerderheid. Een Saoedi-Arabië-in-het-nauw zou de regiobrede knokpartij tussen sunnieten en shi’ieten verder kunnen aanwakkeren.

Maar ik ben optimistisch en denk, zoals de meeste waarnemers, dat een definitief akkoord de regio juist veiliger zal maken. Israël en Saoedi-Arabië zullen ongetwijfeld blaffen, maar durven vast niet te bijten zonder Amerika achter zich. En wie weet wat de deal oplevert. Als Rohani, als bondgenoot van Assad, ook bij vredesoverleg over Syrië betrokken wordt, is de kans op een oplossing groter. Het zou de grootste overwinning zijn van 2014: eindelijk een einde aan dit onbeschrijflijke leed.

Maar laten we niet te hard van stapel lopen. De deal moet eerst nog slagen. Al lijkt Rohani met zijn kerstwensen nog zo van goede wil, Iran telt genoeg hardliners die – in macht en geld – van een fiasco profiteren. En vergeet de hardliners aan de andere kant niet. In november zijn er verkiezingen voor het hele Amerikaanse Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat. Steun aan het ‘apaiseren van Iran’ zal het niet goed doen bij sommige kiezers, laat staan bij de Israël-lobby die veel campagnes financiert.

ELSKE SCHOUTEN