Help! De Marsianen veroveren de aarde

Het legendarische hoorspel Sprong in het Heelal keert terug op de radio. Dankzij de zoon van pionier Léon Povel.

Zondagavond 1 oktober 1955 klinkt op de Nederlandse radio een grote ontploffing. Het geluid van een opstijgende raket volgt, waarna dreigende xylofoontonen de eerste aflevering van het nu beroemde sciencefictionhoorspel Sprong in het Heelal inluiden.

Goed nieuws voor de fans: de vierde serie is eindelijk in het Nederlands vertaald en wordt vanaf 5 januari uitgezonden op Radio 5. Er zijn geen officiële luistercijfers bekend, maar volgens de overlevering was het stil op straat toen de KRO tussen 1955 en 1958 de drie eerste reeksen uitzond. Het brein achter de Nederlandse versie van de Britse BBC-series Journey Into Space (1953-1958) van Charles Chilton, was de Nederlandse radiomaker Léon Povel (1911-2013). Dankzij deze meester in de creatie van hoorspelgeluid, wist heel Nederland al twee jaar voordat de Russen de Spoetnik lanceerden in 1957 hoe dat zou klinken. Povels grommende raketgeluid leek twee jaar later sterk op de echte lancering.

Povels werk maakte diepe indruk. Luisteraar Marc Zoutendijk (65) kon de geluiden niet thuisbrengen. „Ik heb ze jarenlang geprobeerd na te doen, met potten en pannen en mijn eigen stem.” Vooral het hypnosegeluid dat de Marsianen loslieten op de astronauten deden Zoutendijk denken aan „een vleessnijmachine”.

George Herting (68) zat zondagavond altijd bij zijn oma aan de radio gekluisterd. Hij herinnert zich de tweede serie, Het Marsmysterie: „Verschrikkelijk spannend. De stem van de Marsiaan door acteur Piet Ekel, Malle Pietje in Swiebertje, ging door merg en been. De rillingen liepen over je rug.”

Pas in 1980 schreef Chilton de vierde serie. Tot een paar jaar terug is die nooit in het Nederlands vertaald of uitgezonden. Geluidstechnicus Guy Sweens, die ook aan de eerdere series meewerkte, vertaalde serie vier, De Terugkeer van Mars. Hij ging ermee naar de 97-jarige Povel. Die begon met de voorbereidingen maar bij gebrek aan geschikte acteurs strandde het project. Toen Povel 8 januari overleed nam zijn zoon Winfried (62, ook radiomaker) de regie over. Het eerbetoon aan zijn vader mocht geen slap aftreksel worden, zegt Povel. Om de nieuwe serie te laten klinken zoals vroeger poetste hij de geluiden van zijn vader op en hergebruikte ze waar mogelijk. „Soms was het zoeken naar precies dat juiste stukje waar niemand doorheen praatte.” Astronaut André Kuipers, die ook naar het hoorspel luisterde en het zelfs meenam naar het ruimtestation ISS, speelt een gastrol.

Povel werkte zestig jaar later heel anders dan zijn vader. „Zij zaten in een geluidsdichte studio met technici, wij hebben alles met de pc in een huiskamer opgenomen en gemonteerd. We hebben er ook meer tijd aan besteed. Vroeger maakte mijn vader één aflevering per week, over deze vier hebben we een paar maanden gedaan.”

Sprong in het Heelal, zondag 5, 12, 19 en 26 januari, Radio 5, 17.25-18.00 uur.