Een groen schijnsel, Alzheimer en stokoud DNA

Alles kan. Misschien wordt er in 2014 wel een groen schijnsel ontdekt op een exoplaneet. Buitenaards leven! Of niet. De grote LHC-versneller van CERN wordt pas in 2015 weer aangezet, maar in andere deeltjesexperimenten in Genève kunnen ook komend jaar belangrijke ontdekkingen worden gedaan. Net als in de grote neutrinodetector op de Zuidpool. Maar misschien niet. Deeltjes laten zich niet dwingen.

De opwarming van de aarde loopt al jaren achter op de verwachte temperatuurstijging, misschien komt in 2014 een geniale oceanoloog met de beslissende theorie over warmteopslag in de oceanen. Misschien ook niet. Er wordt keihard gewerkt aan veel efficiëntere zonnecellen en batterijen. Maar of dat het komend jaar een echte doorbraak oplevert?

De komende drie maanden rijdt een Chinees karretje over de maan en in september komt een Indiase sonde aan bij de planeet Mars. Politiek spectaculair, maar of het belangrijke nieuwe wetenschap zal opleveren is zeer twijfelachtig.

Echte ontdekkingen komen meestal bij verrassing. Niets is zo moeilijk te voorspellen als wetenschap. Maar verwachtingen zijn er altijd.

1. Zakt de alzheimer-epidemie in? Anderhalf jaar geleden verscheen het eerste aarzelende onderzoek: het aantal nieuwe gevallen van dementie bleek te dalen in Rotterdam, waar in de ‘Ommoordstudie’ duizenden ouderen nauwlettend medisch worden gevolgd. Vorig jaar verschenen vergelijkbare cijfers over Stockholm en over Cambridgeshire, Newcastle en Nottingham. Dit jaar worden de uitkomsten verwacht van grotere bevolkingsonderzoeken, met dwingender conclusies. En misschien duidelijke verklaringen. Meer beweging, minder roken, meer medicijngebruik tegen hart- en vaatziekten: het zal waarschijnlijk allemaal meespelen. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat die dementie-epidemie niet zo erg wordt als in de beleidsrapporten staat.

2. De wetenschappelijk interessantste persoon van 2014 wordt waarschijnlijk Homo erectus, of welke soortnaam de betrokken geleerden ook zullen geven aan de oude mensensoort van wie ze het stokoude DNA reconstrueren. Uit een 400.000 jaar oud bot uit Spanje (van een Homo heidelbergensis) werd vorig jaar al mitochondriaal DNA geput, het volledige genoom is nu een kwestie van tijd. Maar overal wordt nu geboord in oude botten: de race om het oudste voorouderlijk genoom is in volle gang. Het huidige record is een 50.000 jaar oud Neanderthalgenoom. Maar er wordt steeds ouder DNA gevonden, vorig jaar werd al een 800.000 jaar oud paardengenoom gereconstrueerd. De soortgrenzen tussen recente mensachtigen zullen vervagen, ze zullen waarschijnlijk nóg nauwer verwant en gemengd blijken dan gedacht. De menselijke stamboom wordt definitief een struikgewas.

3. 2014 wordt een spannend jaar voor biotechnologische geneesmiddelen tegen kanker. Het grote idee van de laatste jaren is om te kijken welke genen actief zijn in een tumor en de chemotherapie aan te passen aan die activiteit. Een goed idee, maar critici zeggen dat een tumor zo instabiel is dat hij heel makkelijk weer andere genen zal kunnen gebruiken. En een medicijn dat alle mogelijke genactiviteit aanvalt is dodelijk. In 2014 worden de eerste uitkomsten van grote klinische testen verwacht.