Een gewone man bedreigt de gevestigde orde in India

De nieuwe premier van New Delhi strijdt verbeten tegen corruptie in India. Hij kwam met de metro naar zijn inauguratie. „Hij is tot grote dingen in staat.”

Arvind Kejriwal houdt niet van luxe: hij schafte de gehate zwaailichtkolonnes af en kwam met de metro naar zijn inauguratie. Foto AFP

‘Vandaag heeft de gewone man gewonnen. Twee jaar geleden hadden we niet durven hopen dat zo’n revolutie kon plaatsvinden in dit land”, zei een kleine gestalte vanaf een enorm podium, waarna tienduizenden hem toejuichten.

Het was een historische machtsoverdracht, zaterdag in New Delhi. Niet langer wordt het uniegebied in en om de Indiase hoofdstad geregeerd door de logge Congrespartij, die sinds de onafhankelijkheid in 1947 het Indiase bestuur domineert. Voor het eerst zal de National Capital Region met zijn ruim 22 miljoen inwoners worden bestuurd door een kleine, wendbare partij die uit is op een democratische revolutie: de Aam Aadmi Party (AAP), de ‘Partij van de Gewone Man’.

Op het podium stond AAP-leider Arvind Kejriwal (45), zojuist beëdigd als premier, en hij lachte voluit. Een zeldzame aanblik, want hij staat niet bekend als levensgenieter. Kejriwal strijdt verbeten tegen corruptie. Zijn partij is nog geen jaar oud, maar behaalde in de lokale verkiezingen 40 procent van de stemmen en vaagde de regerende Congrespartij weg.

De omwenteling in Delhi gebeurde minder dan een half jaar voordat de nationale parlementsverkiezingen worden gehouden. De vraag voor veel Indiërs is nu: kan dat komende lente ook op nationaal niveau gebeuren?

Transparantie

Het zou een ware omwenteling betekenen voor de grootste democratie ter wereld. Kejriwals AAP wil een einde maken aan de macht van traditionele bestuurselites en eist volledige transparantie op elk niveau. Daartoe experimenteert de partij met directe vormen van democratie, onder meer door het electoraat te betrekken bij grote beslissingen, zoals de vraag of de partij moest gaan regeren.

Tijdens de verkiezingscampagne beloofde Kejriwal niet in zee te gaan met de Congrespartij of de oppositionele BJP. Politici uit beide partijen beschuldigde hij van corruptie – met naam, toenaam en documenten ter bewijs. Maar na de verkiezingen had geen enkele politieke partij een meerderheid. De gedecimeerde Congrespartij toonde zich tot samenwerking bereid. Kejriwal organiseerde binnen enkele dagen massabijeenkomsten, een online referendum en stemmingen per sms. Iedereen mocht zijn mening geven, lid of geen lid. Zo’n 157.000 mensen deden dat; 74 procent wilde dat de AAP het roer nam.

In Delhi, waar de partij alle zes ministers van het kabinet levert, maakte de AAP een vliegende start met het invoeren van een nieuwe bestuurscultuur. Kejriwal weigert te gaan wonen in een van de enorme, koloniale bungalows in het centrum van Delhi. Hij blijft in zijn bescheiden appartement in een buitenwijk. Hij schafte de gehate zwaailichtkolonnes voor politici af en kwam met de metro naar zijn inauguratie, net als zijn ministers. Meteen na de plechtigheid, op zaterdag, ging hij aan de slag. Zondag werkte hij eveneens. Maandag twitterde hij dat hij last had van „losse bewegingen” – een van de vele Indiase understatements voor diarree – maar dat hij thuis werkte, met twitter-foto’s als bewijs. Dat is het arbeidsethos dat volgens Kejriwal verwacht mag worden van een ambtenaar.

Anti-corruptie

Zijn eerste bestuursdaad was het overplaatsen van negen hoge bureaucraten om een begin te maken met het doorbreken van ‘het systeem van corruptie’. Op de dag dat hij ziek was loste hij een andere verkiezingsbelofte in. Elk huishouden in Delhi krijgt 700 liter water per jaar gratis. „Dit is niet tijdelijk, maar voor altijd”, aldus Kejriwal. Daarop kwam meteen kritiek. Delhi’s waterprobleem – in de snikhete Indiase zomers stroomt slechts twee uur lang drinkwater door de leidingen – wordt hiermee verergerd, schreef het invloedrijke nieuwsblog Firstpost.

Het succes van de AAP wordt grotendeels verklaard door de grote corruptieschandalen die India de laatste jaren tot op regeringsniveau teisterden, zoals rond de organisatie van de Gemenebestspelen en het vergeven van 2G-telefoonfrequenties in 2010 en vorig jaar bij het verstrekken van concessies voor steenkooldelving. Volgens onderzoeksinstanties waren er miljarden euro’s mee gemoeid. Veel Indiërs, die gebukt gaan onder een inflatie van zo’n tien procent, hebben er hun buik van vol.

Kejriwals strijd tegen corruptie begon toen hij nog belastinginspecteur was. Onthutst zag hij hoe zijn collega’s procedures vertraagden en pas aan het werk togen als smeergeld was betaald. Hij nam ontslag, begon een anti-corruptiecampagne en vroeg Anna Hazare daarvan het gezicht te worden. Hazare, de 76-jarige Gandhiaanse activist die in 2011 internationale bekendheid verwierf met zijn hongerstakingen voor de oprichting van een onafhankelijke anti-corruptieinstantie, kreeg tienduizenden demonstranten op de been, maar Kejriwal was de grote kracht achter de beweging.

Toen het gewenste resultaat uitbleef en de beroemdheid Anna Hazare naar het hoofd leek te stijgen, koos Kejriwal voor oprichting van een eigen partij.

Het bestuur van Delhi is slechts een etappe op weg naar zijn doel: een hervorming van het volledige Indiase openbaar bestuur. In zijn boekje Swaraj (Zelfbestuur), het manifest van de AAP, schrijft hij dat „het hele politieke systeem” op de schop moet. Ambtenaren en politici moeten weer dienaars worden, in plaats van „uitbuiters van het volk”. De bureaucraten hebben volgens hem na de onafhankelijkheid het systeem voortgezet van „de Britse controleurs”.

Kejriwal wil naar eigen zeggen terug naar de tijd van vóór het kolonialisme, toen de dorpsraden (de gram sabha’s) zoveel macht hadden dat zelfs koningen voor het volk moesten buigen.

Stedelijke partij

De AAP werkt aan een landelijke organisatie en heeft naar eigen zeggen nu al in de helft van alle Indiase districten afdelingen. Maar zou de AAP ook landelijk de regering kunnen gaan leiden? Analisten betwijfelen het. De AAP is bij uitstek een stedelijke partij, maar in India worden verkiezingen gewonnen op het platteland. Bovendien, stelt politiek commentator Ashok Malik in de Indiase editie van Forbes Magazine, put Narendra Modi, premierskandidaat voor de BJP, uit hetzelfde vaatje van ‘de boze Indiër’ die zich verzet tegen overheidscorruptie en bestuurdersprivileges.

Toch menen zelfs zijn tegenstanders dat Kejriwal ook op nationaal niveau hoge ogen kan gooien. „Onderschat Kejriwal niet”, zegt Rakesh Agarwal tijdens een gesprek in het kantoortje van Nyayabhoomi, een organisatie die actie voert tegen corruptie. Agarwal verliet de AAP na een conflict met Kejriwal. „Hij is een eerlijke man en tot grote dingen in staat. Hij wil een revolutie. Ik ben weggegaan omdat hij te veel naar zich toetrekt.”

Daar ziet het publiek vooralsnog weinig van. Kejriwal is kleurloos, en dat doet hij bewust. Een kleine man met het uiterlijk van een kantoorklerk, gekleed in overhemd en spencer, met een leesbril en een zwart snorretje: de belichaming van de gewone man, die het de gevestigde Indiase partijen knap lastig kan maken.