Sterke reconstructie van het te korte leven van Oscar Grant

Op de filmacademie kwam de jonge Amerikaanse regisseur Ryan Googler erachter dat hij zich heel anders gedroeg tegenover de politie dan zijn witte jaargenoten. Werd hun auto aangehouden bij een verkeerscontrole, dan begonnen ze grappen te maken met de dienstdoende agent, terwijl hij zelf van huis uit altijd had meegekregen om altijd op zijn qui vive te zijn als hij in contact kwam met de politie.

Dat die vrees en achterdocht van veel Afro-Amerikanen tegenover de politie niet uit de lucht komt vallen, bewijzen incidenten als dat met de 23-jarige Oscar Grant. Op Oudejaarsavond 2009 werd hij door een nerveuze politieman doodgeschoten op een metrostation in Oakland, buiten San Francisco, hoewel Grant ongewapend was. De gebeurtenis zorgde voor veel ophef, omdat tientallen omstanders de schietpartij met hun mobiele telefoons hadden vastgelegd.

Op basis van uitgebreide research naar de levensloop van Grant maakte Ryan Googler, die al in de prijzen viel met zijn korte films, zijn speelfilmdebuut Fruitvale Station: een reconstructie van de laatste dag in het leven van Grant, terwijl hij ruzie maakt met zijn vriendin, zijn moeder bezoekt, zijn dochtertje naar bed brengt. Een gewone dag, die een ongewone lading krijgt door de wetenschap bij de kijker van de dramatische afloop.

Googler schetst een genuanceerd portret van Grant: een jongen met een verleden als kleine drugsdealer, die enige tijd in de gevangenis heeft gezeten. Hij poogt zijn leven weer op de rails te krijgen, maar is zojuist zijn baan kwijtgeraakt bij een supermarkt vanwege chronisch te laat komen. Zijn relatie met zijn moeder en met zijn 4-jarige dochtertje is warm en liefdevol. Hij is geen heilige, maar ook geen losgeslagen crimineel. Zelfs het schokkende schietincident schildert Googler met uiterste precisie en zonder retorische paardenmiddelen: dat er geschoten wordt is meer het gevolg van de chaotische omstandigheden en een blunderende politieman dan van pure kwaadwilligheid. Maar op de achtergrond spelen vooroordelen en racisme wel degelijk een duidelijke rol.

Die genuanceerde, observerende aanpak is bij veel spraakmakende films van zwarte Amerikaanse regisseurs van dit moment te zien; een stijl die wel ‘confrontatie door empathie’ is genoemd. Fruitvale Station is geëngageerd en maatschappelijk relevant, maar de film is geen pamflet of aanklacht, maar een poging de kijker zich te laten verplaatsen in zomaar een jongeman, die anders zou zijn verdwenen in de statistieken.

Na het zien van de film kan elke kijker zich in hem inleven, ongeacht huidskleur, al is het maar voor even. Dat is de grote prestatie van Fruitvale Station; een van de sterkste, meest opmerkelijke Amerikaanse debuutfilms in jaren.

Peter de Bruijn

    • Peter de Bruijn