‘Erbarme dich’ met ‘Allah’ in plaats van ‘mein Gott’

Al tien jaar organiseert het Ned. Blazers Ensemble zijn Nieuwjaarsmatinee. Met jonge componisten, exotische solisten en steeds politiekere thema’s.

Bart Schneemann repeteert met het Nederlands Blazers Ensemble het Nieuwjaarsconcert in het Concertgebouw. Foto Olivier Middendorp

Hoe geef je het thema ‘De waan van de dag’ weer in muziek? Simpel. Een viool speelt een deuntje, andere instrumenten ‘praten’ dit na, maar net even op een andere manier. Bewust lelijke muziek is het gevolg: elkaar napraten in muziek leidt tot kakofonie.

Napraters is een compositie van de 8-jarige (!) Casper Groep. Hij schreef het werk voor het traditionele Nieuwjaarsconcert van het Nederlands Blazers Ensemble, dat op 1 januari voor de tiende keer door de VARA op tv wordt uitgezonden. Het Nieuwjaarsconcert is al jaren een thematische bonte voorstelling van klassiekers en nieuwe muziek door piepjonge componisten, alsook een bewuste poging om muren tussen genres grondig af te breken.

Nog een jubileum: het is het 25ste Nieuwjaarsconcert van hoboïst en artistiek leider Bart Schneemann. „We werken zonder dirigent, dat heeft voor- en nadelen”, weet hij. „Nadeel is dat alles wat trager gaat zonder één duidelijke leider. Het gevaar is bovendien dat je compromissen sluit, wat de muziek niet altijd ten goede komt. Maar het groepsgevoel is heel belangrijk.”

Dat blijkt ook tijdens een doorloop in het Amsterdamse Podium Mozaïek, net voor men naar het Concertgebouw verhuist. Er heerst een informele sfeer, maar er wordt ook hard gewerkt aan de zuiverheid van Händels Lascia ch’io pianga.

Hoogtepunten genoeg in de afgelopen kwart eeuw. „Zangeres Minyeshu was gevlucht uit Ethiopië, de Keniaanse nyatiti-speler Ayub Ogada werd na ons optreden wereldberoemd, maar is aan lager wal geraakt. Sensationeel was Staff Benda Bilili, een band van straatmuzikanten uit de krottenwijken van Kinshasa die uit afval instrumenten maakten.”

Dit jaar is de Libanese zangeres Fadia Tomb El-Hage te gast, die onder meer het Erbarme dich van Bach in het Arabisch zingt. Schneemann: „Het thema ‘De waan van de dag’, gaat o.a. over de media. Neem onze verhouding met de islam: die is voor een deel gebaseerd op misverstanden die in de media worden uitvergroot. Het zal een schok zijn als die christelijke muziek van Bach in het Arabisch klinkt, waarbij het woord ‘Allah’ duidelijk wordt uitgesproken ter vervanging van ‘mein Gott’.”

Of dit een politiek statement is, wil Schneemann in het midden laten. Maar, geeft hij toe, de thematiek van de nieuwjaarsconcerten „schuurt” steeds meer. „In de eerste edities hadden we thema’s als ‘Pappa’ en ‘Van Strauss naar house’. Twee jaar geleden kwamen we met ‘Vreemde vogels’, waarin citaten van Wilders waren verwerkt, deels als reactie op de bezuinigingspolitiek.”

Het is de vraag of het geëngageerde Nieuwjaarsconcert ongeschonden het jaar 2015 haalt: door bezuinigingen op de omroepen kan de VARA minder investeren. Het restbedrag wordt op alternatieve wijze aangevuld, hoopt Schneemann.

Over de compositieopdrachten aan kinderen heeft hij gemengde gevoelens. „Joey Roukens deed ooit mee; hij is een gevierd componist geworden. Maar al die nieuwe jongens en meiden, komen die nog aan de bak straks? Daar voel ik me soms een beetje schuldig over.”

Nieuwjaarsconcert NBE: 1/1 Concertgebouw Amsterdam (uitverkocht). 14.00 uur Radio 4, 21.05 uur Ned 2.

    • Floris Don