Operatie aan meniscus helpt niet tegen kniepijn

Een ‘nep-operatie’ bij knieklachten vermindert de kniepijn net zo goed als een echte meniscusoperatie.

Een knie-operatie waarbij een beschadigd deel van de meniscus wordt weggehaald, blijkt na een jaar niet effectiever dan een nep-operatie. Het effect van deze operatie werd al langer betwijfeld. Maar strikt wetenschappelijk onderzoek naar operaties, zoals de studie die eind vorige week verscheen in The New England Journal of Medicine (NEJM), is zeldzaam.

Hoewel veel mensen na de operatie sneller lijken te herstellen, ontbreekt wetenschappelijk bewijs ervoor. Eerder dit jaar lieten onderzoekers zien dat alleen fysiotherapie net zo goed is als een operatie gevolgd door fysiotherapie bij patiënten met een gescheurde meniscus en gewrichtsontsteking. Ook dat was een NEJM-publicatie.

De twijfel wordt sterker door de nieuwe studie met bijna 150 patiënten die óf een echte operatie, óf een ‘nep-operatie’ ondergingen – ze wisten niet welke. De nepoperatie was voor patiënten niet te onderscheiden van de echte: de chirurgen deden een kijkoperatie in het kniegewricht en spoelden het gewricht uit.

De operatie heeft geen effect op het verdwijnen van de kniepijn. Na een jaar voelde bijna tweederde van de patiënten verbetering, ongeveer gelijk verdeeld over beide groepen. Volgens de onderzoekers bevestigt deze studie dat een operatie niet effectiever lijkt dan andere behandelingen, zoals fysiotherapie.

Dat klopt niet helemaal, zegt Niek van Dijk, hoogleraar Orthopedie aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, desgevraagd. „Of een operatie effectief kan zijn, hangt af van de oorzaak van de pijn. Is dit een ontsteking van het kniegewricht of een mechanisch probleem?” Bij een ontsteking veroorzaken ontstekingseiwitten de pijn, en hoopt zich vaak vocht op in de knie. „Het snijden aan de meniscus heeft hier weinig zin. Deze pijn is vaak te behandelen met ontstekingsremmers of fysiotherapie.” Mechanistische pijn ontstaat door de druk van het dijbeen en het scheenbeen op de beschadigde meniscus. „Deze mensen kunnen baat hebben bij verwijdering van beschadigd weefsel.” De onderzoekers maakten volgens Van Dijk geen scherp onderscheid tussen deze twee groepen. „De proefpersonen hadden geen vochtophoping in hun knie gehad, maar dit sluit de aanwezigheid van een ontsteking niet uit.”

Bovendien hebben de onderzoekers door de proefopzet niet alleen het mechanische probleem bestreden, maar ook een eventuele ontsteking geremd. „Bij beide groepen is het kniegewricht doorgespoeld, alvorens de ene groep wel en de andere geen operatie kreeg. Dit spoelde de ontstekingsveroorzakende eiwitten gedeeltelijk weg, en bevorderde wellicht ook het herstel van de mensen waarbij niet in de meniscus is gesneden.”

Ook treedt er ongetwijfeld een placebo-effect op, zegt Van Dijk. „Dat is het geval bij elke behandeling, ook bij operaties. En natuurlijk moet spontaan herstel ook niet worden uitgesloten.” Desondanks onderstreept deze studie dat terughoudendheid gepast is. “Er moet pas worden geopereerd als alles duidt op een mechanistische oorzaak.”