Amsterdam ‘schroeit’ mazen in de wet dicht voor fraudeurs

In Amsterdam zoeken ambtenaren in bestanden naar patronen van fraude.

Een woning met een oppervlakte van 35 vierkante meter waar zes mensen staan ingeschreven, die ook nog eens om de haverklap verhuizen. Dat hoeft nog geen fraude te zijn. Maar als in het handelsregister op dat adres ook nog bedrijven staan ingeschreven, en als de directeur daarvan volgens dat register is vertrokken met onbekende bestemming, dan heb je een aanwijzing.

Dat is het soort patronen dat een groepje ambtenaren zoekt in het stadhuis van Amsterdam. Met de zegen van minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) is daar begonnen met een nieuwe aanpak van fraude, eentje die niet op repressie stoelt, maar op voorkoming.

Het idee komt van een denktank die zich 1overheid noemt. Daarin zitten op persoonlijke titel oud-politiechef Bernard Welten, advocaat Frits Kemp, gemeentelijk ombudsman Arre Zuurmond en nog andere ambtenaren en wetenschappers. Dit burgerinitiatief wordt door burgemeester Van der Laan gesteund; van hem mogen zij op het stadhuis werken. De resultaten van de proef worden in het voorjaar gepresenteerd aan onder anderen Opstelten en minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA).

De kern: bestanden vergelijken zonder ze te daadwerkelijk koppelen – dat laatste ligt altijd gevoelig. Vertegenwoordigers van verschillende overheidsdiensten zitten eens per week samen in één ruimte op het stadhuis en vergelijken ieder uit hun eigen bestand signalen die op fraude wijzen, zoals de overvolle kleine woning. Instanties die aan de proef meedoen zijn onder meer de Dienst Basisinformatie, de Kamer van Koophandel, uitkeringsinstantie UWV en de politie.

Dichtschroeien noemen de initiatiefnemers het. De wetten en regelingen van de overheid zitten vol mazen waar fraudeurs van profiteren. In de komende maanden worden de methoden getest om zulke mazen te vinden. Accountant PwC zal berekenen hoeveel geld de overheid daarmee bespaart. Dit accountantskantoor bracht onlangs een eigen schatting naar buiten van de omvang van fraude in Nederland: 11 miljard euro.

Rienk Hoff, directeur van de dienst Stadstoezicht in Amsterdam en betrokken bij 1overheid, geeft het voorbeeld van de Belastingdienst Amsterdam. „Normaal gesproken betaalt de Belastingdienst de btw terug aan bedrijven die daarom verzoeken. Nu hadden we afgesproken dat de Dienst Basisinformatie, waarbij alle adres- en persoonsgegevens van de stad zijn opgeslagen, bij een verdacht adres een seintje aan de Belastingdienst zou geven: niet uitkeren. Als het een bonafide ondernemer betrof, kon je verwachten dat die meteen zou reclameren: waar blijft mijn btw? Maar ze hoorden niks. Zo heeft de Belastingdienst 20 miljoen euro bespaard, door niet uit te keren. Dat is veel voordeliger dan terugvorderen.”

Dat moet de essentie van de nieuwe methode worden: fraude vooraf verhinderen, niet achteraf opsporen en vervolgen.

Voor het delen van dergelijke informatie, onderstreept Hoff, hoeft geen wet te worden veranderd. De privacy is niet in het geding, het gaat alleen om de patronen. „Feitelijk hoef je niet veel te weten. Soms is het van belang om te weten of iemand meer verdient dan een bepaalde inkomensgrens. Dan hoef je alleen te weten of hij een inkomen heeft dat onder of boven die grens ligt. Je hoeft niet te weten hoeveel die persoon verdient.”

Hoff kijkt nu al uit naar de aanpak van spookauto’s – voertuigen die niet staan ingeschreven bij RDW. Als die auto’s worden aangetroffen, bijvoorbeeld als ze verkeerd geparkeerd staan, gebeurt daar nu niets mee. „Wij hebben hier zes kraanwagens staan”, zegt Hoff. „ We gaan kijken of we die auto's hiernaartoe kunnen slepen – en dan kijken we wie ze komt ophalen.”

    • Bas Blokker