500 ton gifgas is het land niet zomaar uit

De verwijdering van het Syrische gifgasarsenaal loopt vertraging op, zeiden de VN dit weekend // Na een rit per vrachtwagen worden de wapens vernietigd op een boot // Een internationale operatie

Redacteur Midden-Oosten

Gepantserde vrachtwagens uit Rusland, 75 stuks, staan klaar om het Syrische gifgasarsenaal het land uit te krijgen. Zij zullen het meest toxische spul – 500 ton mosterdgas en chemische bestanddelen van de zenuwgassen sarin, VX en VM – van opslagplaatsen rond Homs en Damascus naar de havenstad Latakia moeten brengen.

Maar wanneer ze gaan rijden is nog onduidelijk. De deadline, morgen, zal het konvooi zeker niet halen, zo hebben de VN en de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) dit weekend in een verklaring gezegd. Slechte weersomstandigheden, logistieke problemen en onveiligheid spelen een rol. De rit naar Latakia is het gevaarlijkste deel van de operatie, dwars door oorlogsgebied. De Syrische regering, die het konvooi met militairen zal beveiligen, verwacht dat het vervoer achttien dagen zal kosten – mits er door gevechten geen oponthoud is.

De verklaring komt niet als een verrassing. In het definitieve plan voor de vernietiging van het gifgas, eerder deze maand, waarschuwde OPCW-directeur Ahmet Üzümcü al voor mogelijke vertraging door procedures bij de douane, slecht weer en gevechten in de buurt van de snelweg tussen Damascus en Homs, die twee weken geleden pas weer onder controle van het regeringsleger kwam.

Tal van landen dragen bij

Om te zorgen dat het gifgas veilig in Latakia aankomt leveren tal van landen een bijdrage aan het transport. De Verenigde Staten zorgen voor vaten waarin het spul in vloeibare vorm wordt opgeslagen. Ook leveren de VS apparatuur voor laden, transport en ontsmetting, en navigatiesystemen om de trucks nauwlettend te volgen. Rusland levert behalve vrachtwagens ook watertanks en ander logistiek materiaal. En China verschaft camera’s voor surveillance en tien ambulances die mee zullen rijden.

Eenmaal in Latakia zal het spul op een Deens en een Noors schip worden geladen. Het Deense schip zal 150 ton chemische bestanddelen voor zenuwgas naar een Britse haven vervoeren, vanwaar het naar een commerciële verbrandingsoven gaat. Dit is mogelijk omdat het om bestanddelen gaat die ook in de chemische industrie worden gebruikt. De stoffen zullen volgens de Britse regering „worden behandeld op dezelfde manier als vele andere chemicaliën die routinematig worden vervaardigd, getransporteerd en vernietigd in Groot-Brittannië”.

Voor de deadline klaar

De rest zal door het Noorse schip worden verscheept naar een niet nader genoemde Italiaanse haven, waar het Amerikaanse schip Cape Ray tegen die tijd voor anker ligt. Het was geen optie om de Cape Ray zelf in Latakia te laten aanmeren, vanwege de vijandige relatie tussen Syrië en Amerika. Op de 213 meter lange Cape Ray zijn twee mobiele hydrolysesystemen gemonteerd. Die kunnen met behulp van water en chemicaliën scheikundige verbindingen splitsen (hydrolyse) en zo het gifgas neutraliseren. Hiervoor zijn 45 tot 60 dagen uitgetrokken, een marge die volgens experts ruim genoeg is om de deadline van 31 maart te halen. Aanvankelijk zou al het materiaal op de Cape Ray worden geneutraliseerd, maar omdat het plan al enige vertraging heeft opgelopen, schoot de Britse regering te hulp.

Vernietiging op zee

De hydrolysesystemen op de Cape Ray zijn eigenlijk bedoeld voor gebruik op het vasteland, maar de Amerikaanse regering vroeg in september al om te onderzoeken of ze ook op een schip kunnen functioneren. Kennelijk verwachtten de VS moeilijkheden bij het vinden van een land dat dit op zijn grondgebied zou kunnen doen – en die verwachting kwam uit. Noorwegen, België en Albanië wezen één voor één het verzoek van de hand: te weinig tijd, te weinig capaciteit en milieuwetgeving die in de weg staat.

De weersomstandigheden zijn de grootste onzekerheid bij de neutralisatie op de Cape Ray. De hydrolyse-systemen kunnen alleen functioneren bij een kalme zee, dat wil zeggen met golven tot 0,1 meter. De 127 vaten met chemicaliën zullen op een tussendek worden geplaatst, dat volledig zal zijn afgesloten om te voorkomen dat chemicaliën in de lucht of in het water terecht kunnen komen. Dit is ook de enige plek waar de vaten met chemicaliën zullen worden verplaatst om het hydrolysesysteem te voeden.

De chemicaliën zullen in de reactoren van het hydrolysesysteem worden gepompt, dat een laboratorium heeft om de voortgang te volgen. Het proces wordt uitgevoerd door 36 technici, die worden gecontroleerd door experts van de OPCW. Het afbraakmateriaal wordt vervolgens via buizen afgevoerd naar vaten op een lager gelegen dek.

Als de neutralisatie van de meest toxische stoffen is afgerond, resteren alleen de minder giftige chemicaliën die voor 5 februari het land uit moeten zijn. Het betreft materiaal dat algemeen gebruikt wordt in de chemische industrie en dat vernietigd kan worden in commerciële verbrandingsovens. De OPCW heeft van zo’n dertig bedrijven een aanbod gekregen om dit te doen. Het hele arsenaal moet voor 30 juni zijn vernietigd.

De kosten voor de hele operatie lopen in de tientallen miljoenen euro’s. Het fonds dat de OPCW hiervoor heeft opgericht telt bijna 22 miljoen euro. Japan heeft daar bovenop bijna 11 miljoen euro toegezegd. Maar het is nog niet genoeg: Üzumcu deed in zijn toespraak vorige week een dringende oproep voor donaties.

Lees ook het commentaar op pagina 18

    • Toon Beemsterboer