Waarom is er iets? Wie zijn we?

In de wetenschap klinken op de achtergrond altijd Grote Vragen. Vaak houden wetenschappers, journalisten en lezers zich bezig met kleinere en meer praktische vragen. Wat is de beste aanpak van Alzheimer, waarom zijn de kinderen zo druk, waar komt die meteoriet vandaan? Maar als het goed is liggen altijd Grote Vragen op de loer: hoe werkt het geheugen, hoe ontwikkelen zich jonge mensen, wat zit er in het heelal?

Sommige vragen zijn groter dan anderen. Waarom is er iets? Wie zijn wij? Wat ligt er diep onder onze voeten? Verandert er ooit iets?

Lang geleden waren die vragen het domein van religie en van leunstoelfilosofen. Nu spreekt ook de wetenschap mee. Want goede Grote Vragen roepen een tinteling van nieuwsgierigheid op, en de drang om meer te weten. Ze zijn de motor van het wetenschappelijk avontuur.

Kun je Grote Vragen aan meer herkennen dan aan die tinteling? Allicht gaan ze niet over details, maar over zaken als het heelal, de mens, de aarde, het leven: dat soort dingen. En het belangrijkste is: er is nog geen antwoord. Een beantwoorde vraag kietelt niet.

In de negentiende eeuw was in de biologie de Grote Vraag: hoe ontstaan verschillende soorten? Fascinerend, maar sinds Darwin is het basisprincipe van dat ontstaan redelijk duidelijk geworden. Wat rest is uitwerking. In feite lijkt zelfs de afstamming van de mens, in de jaren vijftig nog een raadsel, geen Grote Vraag meer. Veel details in het lijntje Australopithecus, Home erectus en Homo sapiens zijn mysteries. Maar de grote lijn is duidelijk. De echte vraag over onszelf is nu eerder op welke punten wij ons nog ècht onderscheiden van de dieren. Taal misschien?

In deze wetenschapsspecial op het snijpunt van Kerst en Oudjaar wordt een achttal Grote Vragen behandeld. Voor de grote stukken kozen we vragen waarnaar al veel onderzoek is gedaan en die misschien wel bijna beantwoord zijn. Zoals de vraag of alle culturen hetzelfde zullen worden en hoe dat nou zit met die mysterieuze ‘donkere materie’. De kleinere stukjes gaan over meer slepende kwesties zoals het begin van het leven en de oorsprong van taal.

Alle vragen behandelen is nu onmogelijk, al kriebelt het wel. Daarom willen we in de zomer de serie voortzetten.

En u, lezer, kunt zich daarmee bemoeien, door uw favoriete Grote Vraag ter behandeling bij ons in te dienen via het e-mailadres grotevraag@nrc.nl.

Hartelijk dank.

Hendrik Spiering

chef redactie wetenschappen

    • Hendrik Spiering