Onthouden wordt een

keuze

Technologie

Carola Houtekamer Herinneringen zijn kneedbaar, vergeetbaar en gekleurd. Onderzoekers bedenken allerlei technieken om iets met die flexibiliteit te doen.

Het jaar 2013 heeft wel een paar dieptepunten die ik zou willen vergeten. Gelukkig niks in de categorie persoonlijk trauma, meer in de trant van: aanschaf JSF, Rutte die zegt dat we ons met auto’s uit de crisis moeten kopen, bultrug Johanna, Zwarte Piet. Alle plannen van Fred Teeven.

Maar er is hoop! In Nature Neuro-science stond deze week een intrigerend onderzoek naar geheugen- en elektroshocktherapie. Elektroshocks – jawel, die uit One Flew over the Cuckoo’s Nest – worden nog steeds sporadisch ingezet als laatste redmiddel bij zware depressies. Onder narcose, dat wel. De therapie heeft niet zo gek veel nadelen, behalve dat het geheugenverlies kan veroorzaken. Een bijeffect dat je meestal, maar niet altijd wilt vermijden.

De onderzoekers stelden vast dat wanneer je stroomstoten door het hoofd stuurt van iemand die net herinneringen uit z’n geheugen heeft opgehaald, die herinneringen beschadigd weer worden opgeslagen. De proefpersonen in het experiment konden zich een akelige fotoreeks niet meer goed heugen na de schokken. Een andere fotoreeks, die ze niet net hadden opgediept uit hun herinnering, bleef onaangetast.

Herinneringen zijn niet per se waarheidsgetrouw, weten we. En ze liggen zeker niet muurvast. Ze zijn kneedbaar, vergeetbaar, onbereikbaar, gekleurd.

Onderzoekers bedenken nu allerlei technieken om iets met die flexibiliteit te doen. Om bijvoorbeeld mensen met posttraumatische stress te helpen. Als je het chemische goedje propranolol inspuit tijdens het ophalen van een nare herinnering, zagen ze, sla je die herinnering met minder emotionele lading terug in je geheugen op. Hetzelfde bij EMDR, de psychologische techniek waarbij je je ogen heen en weer beweegt, terwijl je aan je trauma denkt. Dat kan het scherpe randje eraf halen.

En het mes snijdt aan twee kanten: als geheugen niet vastligt, dan zijn er ook manieren om mensen valse herinneringen aan te praten, met verhaaltjes en beelden. In het MIT proberen ze dat al door direct hersencellen in het muizengeheugen te activeren. Als dat werkt, kun je mooi de schuld in iemands schoenen schuiven. Er komen ongetwijfeld pillen die je vooraf kunt slikken om aanstaande belevenissen beter, of juist minder goed op te slaan – overigens een uitstekend idee voor de feestdagen.

Leuk, spannend, een beetje Eternal Sunshine of the Spotless Mind. Maar de technieken roepen dwingende vragen op.

Zoals: wie is eigenlijk de baas in je hoofd? Herinneringen behoren alleen aan de eigenaar toe, vind je. Maar het is op z’n minst voorstelbaar dat een zorgverzekeraar straks je traumabehandeling niet meer vergoedt, als je niet eerst wat geheugen-wistechnieken probeert. Het is ook mogelijk dat militairen straks standaard geheugendempende middelen krijgen voor ze op een gevaarlijke missie gaan – scheelt een hoop veteranenleed.

En ook als ons niks verplicht wordt gesteld, kunnen we nieuwe, intrigerende discussies verwachten. „Vooruit, je mag die peperdure managementscursus doen, mits je deze memory-pil slikt.” Of: „Ja, ik vergeef je de misstap, maar dan moet je wel de herinnering aan die griet dempen.”

Voorstanders zullen erop wijzen dat herinneringen herschrijven aan de orde van de dag is – we doen niks anders in de krant, op tv, in de geschiedenisboeken en in gesprekken. Maar toch, om dat zo gericht met chemicaliën te doen? Is het niet ons onvermijdelijke lot dat we moeten leven met wat we hebben meegemaakt? Is dat niet de manier waarop we wijzer worden?

Vast wel. Ik ben vooralsnog vooral enthousiast over de nieuwe mogelijkheden. Zeker nu ik aankomende week weer overspoeld zal worden met honderden onvermijdelijke jaaroverzichten en beste-van-2013-lijstjes. Kijk, daar is het Koningslied weer! Waar is het stopcontact?