Nederlandse telecomreus KPN is een dwerg in Europa

KPN beleefde in 2013 het onrustigste jaar uit zijn geschiedenis. De telecomprovider was niet uit het nieuws te slaan: een dreigende overname, oplopende schulden en de verkoop van E-Plus. 2014 belooft net zo spannend te worden.

Tradities moet je in ere houden. Dus daarom zal KPN zijn nieuwjaarsreceptie op 7 januari opnieuw in de Solvay bibliotheek in het Brusselse Leopoldspark vieren. Een prachtige locatie en bovendien goed voor het broodnodige lobbywerk in de EU, aangezien de Brusselse regels een groot deel van het lot van telecomproviders bepalen.

Maar waar zal KPN-topman Eelco Blok op gaan toasten? Op een geslaagd 2013, omdat de vijandelijke overname door América Mòvil werd afgeweerd? Of wordt het een bon courage voor 2014, voor het geval de Mexicaanse grootaandeelhouder opnieuw een poging waagt om de Nederlandse telecomprovider in te lijven?

In gedachten zal Blok stiekem ook op zichzelf proosten – heel eventjes dan. Hij sleepte zijn bedrijf door een paar lastige momenten heen in een uitermate onrustig jaar. Maar lang niet alle problemen zijn opgelost en de koers staat op een dieptepunt.

De dalende omzet

KPN is marktleider in Nederland maar raakt in de knel door een gestaag dalende omzet. Mobiele bellers wisselen belminuten en tekstberichten in voor gratis internetdiensten, concurrent Vodafone wint terrein en zakelijke klanten bezuinigen in crisistijden op hun telecomcontracten.

De tv- en breedbandmarkt loopt beter, maar KPN’s operationale winst daalt begin 2013 zo ver dat de schuldenratio in gevaar komt. Blok versnelt eerder aangekondigde ontslagrondes, zet een streep door het dividend en dwingt in april de aandeelhouders tot een ingrijpende herfinanciering die in totaal vier miljard euro moet opbrengen. Dat geld is nodig omdat KPN te weinig gereserveerd had voor netwerkvernieuwing. De investering in 4G – snel mobiel internet – staat voor de deur en de frequentieveiling bleek duurder dan verwacht.

Als Blok in april 2013 América Mòvil meekrijgt met een claimemissie door de Mexicanen twee commissarissen te gunnen, kunnen andere aandeelhouders weinig anders doen dan meegaan. Hun belangen zouden anders verwateren.

Blok krijgt het geld om het netwerk te verbeteren en banken tevreden te stellen. Maar waar blijft de beloofde omzetgroei? KPN zal op 4 februari 2014 de jaarcijfers over 2013 bekend maken; die moeten eindelijk eens verbetering tonen in marktaandeel en operationele winst.

De verkoop van E-Plus

KPN legt in sneltreinvaart het 4G-netwerk aan, maar heeft niet de middelen om ook nog zijn buitenlandse netwerken te upgraden. De Nederlandse telecomreus is een dwerg in Europa. KPN moet in juli 2013 afstand moet doen van een kostbaar bezit: de Duitse dochter E-Plus, met bijna 20 miljoen klanten. De verkoop van E-Plus druist in tegen de plannen van América Mòvil, eigendom van de Mexicaanse multimiljardair Carlos Slim. Slim heeft 29,8 procent in KPN verworven om een positie in Europa te veroveren. Het is een investering die hem tot nu toe louter verlies opleverde.

KPN verkoopt E-Plus aan Teléfonica, en América Mòvil gaat dwarsliggen door begin augustus een bod te doen op de meerderheid van de KPN-aandelen. De Mexicanen gaan eind augustus akkoord als de verkoopprijs van E-Plus wordt verhoogd van 8,1 miljard euro naar 8,6 miljard euro. Ter vergelijking: E-Plus werd in 1999 gekocht voor 18,5 miljard euro.

KPN krijgt begin oktober steun van de andere aandeelhouders door te schermen met de aanzienlijke belastingvoordelen die de verkoop oplevert. De Europese mededingingsautoriteiten moeten de verkoop van E-Plus nog goedkeuren. Het definitieve besluit daarover zal in mei 2014 volgen.

De dreiging van Slim

Al krijgt Eelco Blok de handen op elkaar voor de verkoop van E-Plus, het ongewenste bod van América Mòvil hangt nog in de lucht. De onderhandelingen verlopen stroef, zeker als KPN’s beschermingsstichting zich er mee gaat bemoeien en eind augustus vrijwel de meerderheid van de stemgerechtigde aandelen verwerft. Politici eisen garanties voor de overheidsdiensten die contracten bij KPN hebben. América Mòvil zegt die toe, maar uiteindelijk ketst de overname in oktober af op onenigheid over de prijs. Carlos Slim wil geen stuiver meer betalen dan 2,40 per aandeel – terwijl KPN een premie eist vanwege de verkoop van E-Plus.

Na de gedwongen rustperiode van zes maanden kan Carlos Slim vanaf april 2014 opnieuw een overnamepoging wagen. Zeker als de koers van KPN (nu 2,31 euro) nog verder wegzakt. Ter illustratie: toen Blok begon, in 2011, stond KPN op 12 euro.

De internationale overnamegolf

KPN heeft zich grotendeels teruggetrokken op de Nederlandse markt. Dat lijkt veilig, maar de grenzen binnen Europa vervagen – ook voor providers. De internationale telecombranche consolideert snel: het regent overnames en overnamegeruchten. In eigen land dreigen kabelaars Ziggo en UPC samengevoegd te worden. UPC’s moedermaatschappij Liberty Global voert sinds december 2013 weer in overnamegesprekken met Ziggo.

Liberty Global heeft al veel grote overnames gedaan, waaronder het Britse Virgin Media. Ook Vodafone koopt Europese kabelnetten op, onder meer in Duitsland. Een van de scenario’s voor 2014 is dat Vodafone in één keer een grote slag slaat: de overname van Liberty Global, inclusief UPC en Ziggo. KPN zou het moeilijker krijgen als zijn grote concurrent op de mobiele markt samenspant met twee concurrenten op de vaste markt. Dan staat KPN’s marktleiderschap in eigen land op het spel.