Middenklasse in de rij voor voedselhulp

Het snel groeiende Re-Food deelt voedsel uit dat anders zou worden weggegooid. Eerst alleen aan armen, maar die krijgen door de crisis gezelschap van nieuwe groepen die niet meer rondkomen.

Idalina Pereira probeert niet op te vallen, maar doet dat toch. De zestigjarige Portugese houdt zich enigszins afzijdig van de tientallen mensen die op deze koude decemberavond bij de Nossa Senhora de Fátima kerk in Lissabon wachten op een tas vol eten. Pereira heeft zich dicht tegen de muur genesteld, tussen een fiets en een stapel dozen. Toch valt ze meteen op: ze is veruit het best gekleed. Een lange jas van gekamde wol, zorgvuldig gekapt grijs haar en een nette sjaal.

Pereira komt hier sinds anderhalve maand, vertelt ze, haar blik op een punt in de verte gericht. „Elke dag. Maar ik voel nog net zo veel schaamte als de eerste keer. Ik kan er niet aan wennen. Nee, ik wil er niet aan wennen”, zegt ze, zachtjes maar resoluut. Dan pakt ze haar zakdoek om de tranen in haar ogen te deppen.

Pereira haalt haar eten bij Re-Food. Deze snel groeiende organisatie zamelt voedsel in bij restaurants en winkels, dat anders zou worden weggegooid. „Met ‘slechts’ duizend euro aan kosten delen we twaalfduizend maaltijden per maand uit”, stelt Hunter Halder, een energieke Amerikaan die een kwart eeuw in Portugal woont.

Diepe recessie

Hij zette het project in maart 2011 op. Aanvankelijk bracht hij de maaltijden zelf per fiets rond, maar inmiddels heeft hij in Lissabon zeven centra met honderden vrijwilligers. Verdere uitbreiding staat op stapel.

Rond dezelfde tijd dat Re-Food ontstond, deed Portugal een beroep op financiële noodhulp van Europa en het IMF. Het bezuinigingsrecept dat het kleine euroland kreeg opgedrongen, deed het in een diepe recessie wegzakken. Dit jaar kruipt het heel voorzichtig uit het dal, maar de werkloosheid blijft hoog en het herstel fragiel. Een deel van de relatief arme bevolking was voor de crisis al op voedselhulp aangewezen. Maar zij krijgen nu gezelschap van mensen als Idalina Pereira.

Halder (60): „Mensen die lang tot de middenklasse behoorden, maar nu door de crisis in de problemen komen. Niet dat ze zonder ons van de honger zouden sterven. Ze hebben gewoon geen geld meer voor én huur én medicijnen én boodschappen. Ons eten neemt een uitgavenpost weg, waardoor ze het huishoudboekje wellicht wel rond krijgen.”

Hulp van zoons

Pereira raakte haar baan kwijt in september. „Ik werkte al vijftien jaar bij dat bedrijf, de eerste elf jaar op een vast contract, maar de laatste jaren als zzp’er. Daarom heb ik geen recht op een uitkering. Ik ben gescheiden en heb alleen mijn twee zonen om voor me te zorgen. Zij hebben godzijdank wel werk, maar ook hun eigen gezin. Ze betalen mijn huur. Maar om te eten moet ik hierheen. Ons land is er miserabel aan toe.”

Mensen als Pereira zijn het moeilijkst te bereiken, zegt Luís Pires. Zoals de meeste vrijwilligers behoort hij tot de middenklasse. „Mensen die pas onlangs in problemen kwamen, willen de schijn ophouden dat ze het nog even goed hebben als weleer.” Zelf kent hij niemand die op voedselsteun is aangewezen. „Maar door dit werk ben ik me er bewuster van hoe snel je situatie kan omslaan, ook als je zoals ik tot de middenklasse behoort.”

Pannenkoeken

De verspilling van eten in westerse landen bewijst dat de armoede hier uiteindelijk een verdelingsvraagstuk is, meent Halder. Zo kwam uit cijfers van het Portugese statistiekbureau recent naar voren dat de armoede blijft oplopen, maar dat het aantal miljonairs en hun vermogen tegelijkertijd steeg. Halder: „De mensen die nu voor het eerst aankloppen voor hulp schamen zich daarvoor. Maar zij zijn het niet die zich moeten schamen.”

Dat is ook de mening van Amadeu, uitbater van snackbar Chafarica. „We doen mee om te voorzien in een behoefte van het Portugese volk, dat helaas steeds armer wordt.” Hij geeft vanavond wat broodjes mee. „Van een deel had ik nog paneermeel kunnen maken, maar de rest had ik weggegooid.”

Iets verderop vertelt Carlos Grasa dat de zaken met zijn crêperie slecht gaan sinds de crisis. Pannenkoeken eten is een traktatie geworden. Hij denkt niet dat hij gasten misloopt omdat ze gratis kunnen eten via Re-Food. Wel biedt hij naast crêpes nu ook een goedkope, voedzame daghap aan, maar daar schiet makkelijker wat van over. Vandaag geeft hij daarom wat soep en een gebraden kipfilet mee. „Zonde om weg te gooien.”