Laat je afweersysteem die tumoren maar opruimen

Science noemt kankerimmunotherapie de ‘doorbraak van 2013’ Het idee: de T-cellen, de eigen afweercellen, ontgrendelen zodat die tumoren te lijf gaan Een doorbraak, ja, maar nog geen medicijn

redacteur biologie

Tumoren in het lichaam opruimen met het eigen afweersysteem van kankerpatiënten. Dat is het idee achter kankerimmunotherapie, de technologie die door het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science is uitgeroepen tot doorbraak van het jaar in 2013.

Zonder kankerpatiënten valse hoop te willen geven, schrijft de redactie, heeft kankerimmunotherapie dit jaar de kwalificatie ‘doorbraak’ verdiend. Het idee is al oud, maar dit jaar kwamen voor het eerst hoopgevende resultaten uit de eerste grote klinische proeven met patiënten.

Het potentiële voordeel van kankerimmunotherapie is groot: het zal heel gericht de aanval op tumoren openen, overal in het lichaam. Het zal werken tegen uiteenlopende soorten tumoren. En in tegenstelling tot veel kankermedicijnen die nu gebruikt worden, zal het risico op resistent worden van de tumor veel kleiner zijn.

Maar zo ver is het nog lang niet, weet ook de redactie van Science. Of het beslissend zal zijn in de strijd tegen kanker, is niet te zeggen.

De aanloop naar deze experimentele therapievorm was ook al behoorlijk lang. Bijna dertig jaar geleden begon het met de ontdekking dat bepaalde antilichamen de ingebouwde rem van T-cellen (witte bloedcellen) kunnen ontgrendelen. Deze T-cellen zijn belangrijk voor het opruimen van kankercellen, maar zij leven niet lang genoeg om effectief te zijn tegen de snelgroeiende tumor. Het ontremmende antilichaam houdt ze langer in leven, waardoor zij voluit de aanval op de kanker kunnen openen.

In 2006 begon de eerste proef met 39 patiënten met vijf verschillende soorten kanker, allemaal in een vergevorderd stadium. Twee jaar later bleken de tumoren bij 5 patiënten flink geslonken, en ze leefden nog terwijl ze opgegeven waren.

Dit jaar kwamen de uitslagen van twee studies die de antilichaamtherapie bij grotere groepen patiënten testte. Het ging om patiënten met melanoom, een agressieve huidtumor. Van de 1800 patiënten was 22 procent na drie jaar nog in leven.

Andere onderzoekers proberen het immuunsysteem tegen kanker in te zetten door witte bloedcellen uit het tumorweefsel te halen en die vervolgens in het laboratorium te vermeerderen en terug te geven aan de patiënt. Het idee is dat deze immuuncellen dankzij hun directe contact met tumorcellen deze extra goed aanvallen. Ook daarmee werden hoopgevende resultaten geboekt, maar de therapie kan alleen uitgevoerd worden met tumoren die bereikbaar zijn.

Een derde mogelijkheid van de kankerimmunotherapie is witte bloedcellen van kankerpatiënten in het laboratorium genetisch aanpassen en ze vervolgens weer teruggeven aan de patiënt. Bij meer dan de helft van de volwassenen en kinderen met leukemie kon dit de kanker afremmen.

    • Sander Voormolen