Geheime notities tonen macht van Merkel

Als je vroeger wilde weten wat Europese regeringsleiders hadden gezegd op een Europese top in Brussel, schoot je wat mensen aan die erbij hadden gezeten. Later legde je dan die puzzelstukjes in elkaar om een beeld te krijgen. Maar sinds een paar jaar is het gezelschap regeringsleiders zo uitgedijd, dat de meeste anderen uit de zaal verbannen zijn om nog iets van een ‘spontaan’ gesprek mogelijk te maken. Zelfs ministers van Buitenlandse Zaken, die er vroeger wel bij mochten zijn, en hoge ambtenaren zitten nu in een andere zaal. Dat maakt het lastiger dan ooit om te reconstrueren wat daarbinnen is gezegd.

Vandaar ook dat de Franse krant Le Monde afgelopen week een interessante scoop had: een van hun Brusselse correspondenten wist de hand te leggen op de aantekeningen van iemand die tijdens de laatste Europese top bínnen had gezeten. Op basis daarvan publiceerde de krant een verslag van een discussie onder de 28 regeringsleiders over de fameuze ‘contracten’ van bondskanselier Angela Merkel. Merkel wil dat alle landen contracten sluiten met de Europese Commissie over noodzakelijke hervormingen. Merkel denkt dat de kans dan groter is dat ze die hervormingen doorvoeren: omdat ze anders contractbreuk plegen. De meeste regeringsleiders zien niets in dit plan, dat al zeker een jaar circuleert – al belooft Merkel financiële beloningen in de vorm van Europese projecten aan landen die hun contracten netjes naleven.

Drie dingen zijn opmerkelijk aan de discussie: dat veel regeringsleiders zich flink verzetten, dat Merkel absoluut niet opgeeft, en haar pessimisme over de euro.

Merkels noordelijke bondgenoten zijn tegen. Werner Faymann, de Oostenrijkse kanselier, vreest dat dwangmaatregelen nationale parlementen buitenspel zetten. Premier Rutte zegt dat in Nederland „veel hervormingen zijn doorgevoerd zonder solidariteit [financiële tegemoetkoming] en nu moeten wij betalen voor diegenen die niet hervormd hebben’’. De Fin Jyrki Katainen vindt dit een soort reddingsplan: er wordt immers betaald. „Reddingsplannen voeden populisme”, zegt hij. Dat is „een kanker’’ die de legitimiteit van de Europese integratie wegvreet. De Spaanse premier Mariano Rajoy vindt dat er teveel dwang is en dat contracten „vrijwillig’’ moeten zijn. Ook de Belg Elio di Rupo ziet dit als dictaat. „De Europese verkiezingen naderen. Laten we Europa niet als een grote stok presenteren.’’

Merkel pareert alle kritiek zakelijk. Dan zegt ze, aldus Le Monde: „Zonder noodzakelijke cohesie zal de munt vroeg of laat exploderen. (…) Als deze tekst niet acceptabel is (…) laten we haar maar vallen, dan komt het over tien jaar wel terug.’’ Volgens haar „zijn we verloren, als iedereen zich gedraagt zoals onder het communisme’’. Zij groeide op „in een staat die het geluk had om door West-Duitsland te worden gered. Niemand zal dat voor Europa doen’’. Ze herhaalt: „Dit loopt op een dag van de rails.” Ze vertelt dat ze The Sleepwalkers leest van Christopher Clark: ,,Ze hebben allemaal gefaald en dat leidde tot de Eerste Wereldoorlog.’’

Is Merkel echt zo somber over de euro, of zijn dit dreigementen? Omdat ze niet wil dat „iemand me vertelt dat hij de verkiezingen verliest’’ door die contracten, wil ze het onderwerp uitstellen tot na mei 2014. Aldus geschiedt: het wordt juni-oktober 2014. Niemand wil dit, maar het gebeurt toch omdat Merkel het wil. Dat is het vierde opmerkelijke aspect van dit inkijkje in de Europese keuken: het bevestigt hoe ongelooflijk dominant Duitsland is.

Caroline de Gruyter schrijft op deze plek elke zaterdag over Europa en politiek