Explosief Turkije

Hij won drie achtereenvolgende parlementsverkiezingen en was daarbij steeds succesvoller. Maar Recep Tayyip Erdogan staat nu voor zijn grootste politieke crisis sinds hij in 2003 premier werd van Turkije. Zijn ogenschijnlijk onaantastbare status brokkelt af.

Erdogan geeft verschillende signalen af, die moeilijk met elkaar te rijmen zijn. Als gevolg van een corruptieschandaal heeft hij tien ministers ontslagen. Maar tegelijkertijd beweert hij dat er sprake is van een buitenlands complot dat tegen hem en zijn regering is gericht.

In theorie kan het allebei waar zijn, maar Erdogan werkt het onderzoek naar de corruptieschandalen zodanig tegen dat hij zelf zijn geloofwaardigheid aantast. Politiemensen die met het onderzoek bezig waren en een officier van justitie zijn aan de kant geschoven. Die laatste verklaarde openlijk dat zijn superieuren nu de voortgang van het onderzoek tegenwerken. Een van de weggezonden ministers vertelde dat alles wat hij had ondernomen in overleg met Erdogan was gebeurd. Die minister, Bayraktar, was verantwoordelijk voor de vele bouwplannen die Turkije transformeren; juist de bouwsector wordt in verband gebracht met de corruptie.

Vanouds heeft het etnisch en religieus verdeelde Turkije moeite met het scheiden der machten. Het leger was in het verleden niet vies van een coup, maar is verzwakt sinds Erdogans AK-partij de grootste machtsfactor vormt. De onafhankelijkheid van de rechtspraak is evenmin gewaarborgd. De in augustus voltooide rechtszaken tegen leden van de organisatie Ergenekon hadden de trekken van een politiek proces. Tientallen ex-militairen, politici en journalisten belandden in de cel.

Tot de nu ontslagen ministers behoort ook Bagis, die verantwoordelijk was voor de onderhandelingen van Turkije met de Europese Unie. Dat is maar een van de redenen voor het Westen om met zorg naar de ontwikkelingen te kijken. NAVO-partner Turkije is buurland van Syrië. Het land vangt Syrische vluchtelingen op, maar neemt ook militair-strategisch een belangrijke positie in. Daarbij geholpen door onder meer Nederland dat Patriots bij de stad Adana heeft staan, ter bescherming tegen eventuele Syrische raketaanvallen.

De situatie in Turkije is explosief. Eerdere demonstraties dit jaar in Istanbul en elders lieten zien dat een deel van de bevolking genoeg heeft van het autoritaire optreden van Erdogan. Vooral op het platteland kreeg hij juist steun. De premier maakte ook duidelijk hoe weinig geduld hij heeft met tegenspraak. De verdeeldheid in Turkije, en ook in zijn eigen partij, wordt er alleen maar groter door.