Aartsvader van de wereldmuziek

foto anp

Het jazznummer The Plum Blossom op het album Eastern Sounds trekt je meteen in de wereld van Yusef Lateef. Een verfijnd, exotisch en fantasievol nummer op slechts twee akkoorden waarin Lateef een Chinese kleifluit (xun) bespeelt, die met enkel vijf gaten toch genoeg biedt voor improvisatie rond een bezwerende melodie en een repetitief ritme. Het was destijds, 1961, gedurfd minimalistisch, met de akkoorden van pianist Barry Harris als houvast.

Een pionier was de Amerikaanse Yusef Lateef in zijn jongere jaren, vanaf midden jaren vijftig jazz combinerend met elementen uit het Midden en Verre oosten. Hij was saxofonist, een bekwaam fluitist, speelde hobo en de fagot, maar groeide uit tot een soort aartsvader van de wereldmuziek op vele exotische blaasinstrumenten uit allerlei landen. In zijn beste periode maakte hij jazz met wát hij ook speelde. Hij overleed maandag op 93-jarige leeftijd in Shutesbury, Massachusetts.

De in 1921 als William Emanuel Huddleston geboren jazzmusicus groeide op in Detroit. Al jonge saxofonist maakte hij deel uit van populaire swingbands en in 1949 kwam hij bij het orkest van Dizzy Gillespie. In 1950 ging hij aan de Wayne State University saxofoon en fluit studeren. Om verwarring te voorkomen met de gelijknamige jazzmuzikant, pianist Bill Evans, nam hij de naam Yusef Lateef aan. Hij was bekeerd tot moslim en was lid van de Ahmadiyya Beweging.

Yusef Lateef legde zich toe op de studie van oosterse muziek en filosofie. Met zijn eigen groep kon hij vanaf eind jaren vijftig zijn nieuwe muziekideeën in de praktijk gaan brengen. Dat leidde tot plaatopnames en samenwerkingen met Charles Mingus, Cannonball Adderley en Miles Davis. Lateef heeft zich meermaals negatief uitgesproken over de term jazz – hij doorbrak conventies en creëerde een eigen muziektheorie, ‘autophysiopsychic music’ , gemaakt door het ‘lichamelijke, mentale en spirituele Zelf’. En hij bestudeerde uitheemse muziekculturen, tot aan de polyfonische muziek van pygmeeën. In 1987 won hij een Grammy voor zijn new age-album Yusef Lateef’s Little Symphony, waarop hij veel instrumenten bespeelde. Zijn concerten kenmerkten zich inmiddels door lang uitgesponnen zweverigheid met melancholische fluitklanken en droge saxofoonfrasen. Gedenkwaardig was een meditatief geïmproviseerde performance op North Sea Jazz in 1996. Het mooie, complexe dubbelalbum Influence, dat hij op zijn 85e uitbracht met de Franse Belmondo-broers, maakte zeer veel indruk in de jazzwereld.

Amanda Kuyper

    • Amanda Kuyper