2013: van correcties in het archief tot het belang van keuze en uitleg

Wordt 2014 voor kranten een uitgebreide correctie, een lange aanvulling, of iets heel nieuws? Mediakenners hebben de verwachtingen inmiddels al hoog opgeschroefd. Sommigen beloven een nieuw gouden tijdperk voor de geplaagde ‘traditionele’ media, mits die zich maar vernieuwen, anderen zien een onvermijdelijke shake out aankomen – of beide. Sommige kenners zien 2014 nu al als

Wordt 2014 voor kranten een uitgebreide correctie, een lange aanvulling, of iets heel nieuws? Mediakenners hebben de verwachtingen inmiddels al hoog opgeschroefd. Sommigen beloven een nieuw gouden tijdperk voor de geplaagde ‘traditionele’ media, mits die zich maar vernieuwen, anderen zien een onvermijdelijke shake out aankomen – of beide.

Sommige kenners zien 2014 nu al als het (zoveelste) jaar van de waarheid voor oude en nieuwe media, papieren oplagen en digitale innovatie

Belangrijke trends blijken zich in 2013 te hebben doorgezet: het afkalven van papieren oplagen, de snelle groei van (betaalde) digitale producten en abonnementen, en nieuwe advertentievormen. En dan waren er compleet onverwachte spektakelstukken zoals de koop van The Washington Post door Amazon-miljardair Jeff Bezos en, meer op polderformaat, de komst van De Correspondent.

Met een variant op een Chinees spreekwoord (niet: nummer 39): het beloven interessante mediatijden te worden.

Op deze plek, de laatste rubriek van het jaar, eerst de huiselijke zorgen van een ombudsman en zijn lezers. U stuurde mij in 2013 alles bij elkaar 1.164 e-mails. Wat is er terechtgekomen van uw suggesties en kritiek – en van mijn aanbevelingen?

* Allereerst de fouten en correcties in de krant. U schrijft daar veel over, terecht. Een krant moet betrouwbaar zijn. Maar wordt het ook beter? In een eerdere rubriek (Het lange leven van een kleine fout, 27 juli) schreef ik dat correcties uit de rubriek Correcties en Aanvullingen niet langer systematisch werden ‘gehecht’ aan de betrokken artikelen in het archief – met als gevolg dat een fout toch kan blijven opduiken als een redacteur alleen het archief raadpleegt.

Nu, het goede nieuws: mede door die rubriek is de lijst achterstallige correcties inmiddels verwerkt. Daarmee is het opnieuw opduiken van een fout uit het archief in principe voorkomen. Voor wie van statistieken houdt: in 2013 plaatste NRC Handelsblad, gerekend tot afgelopen woensdag, 332 correcties; in heel 2012 waren dat er 227.

Het slechte nieuws: dat is ongetwijfeld lang niet alles. Niet elk miljoen dat een miljard had moeten zijn of andersom, of elke naam die anders gespeld moest worden, zal uit de krant worden gevist – al helpt het schepnet van lezers aanzienlijk.

* Over een heel ander soort fouten: de ‘CoolCat’-kwestie, een ‘ludiek’ bedrog waar de redactie intuinde, heeft geleid tot het aanscherpen van spelregels op de krant over het omgaan met persberichten. Die zette ik in de rubriek Hoe kwam het en is het te voorkomen, 30 november. Ter aanvulling nog dit, zoals een redacteur later tegen mij opmerkte: de krant zou zich ook moeten afvragen of die zulke ‘geinige’ berichten eigenlijk wel moet willen hebben. De beloofde ‘kledinginruilactie’ was immers – als het wáár was geweest – toch vooral een pr-stunt van een kledingbedrijf.

* Dan de vormgeving van de krant, die het afgelopen jaar ingrijpend is vernieuwd. Ik omschreef die als een „strak jasje” (De krant is een echte tabloid geworden, 14 september) met naar mijn indruk meer werk voor de redactie: alle inzetjes, trefwoorden en coderingen die de krant toegankelijker moeten maken. Lezers hadden lof, maar schreven ook dat ze de nieuwe broodletter flets vonden en de krant minder goed leesbaar (vooral voor oudere lezers, geen minderheid in het abonneebestand).

Op hoe het komt dat die letter nu minder zwart oogt – een klacht die wordt gedeeld door de art director van de krant – is nog geen klip en klaar antwoord te geven. De hele productieketen wordt onderzocht om te zien waar het aan ligt en of er iets aan te doen is. Simpelweg een kwestie van meer inkt spuiten, zoals ik als constructieve leek dacht, is het niet. Het gaat om het lettertype, maar ook om het computersysteem dat de krant gebruikt, hoe dat pdf’s van pagina’s maakt die naar de drukkerij worden gezonden, hoe daar van die pdf’s weer drukplaten worden gemaakt, en hoe er vervolgens wordt gedrukt. Kortom, dit wordt nog vervolgd.

* Context en uitleg in de krant: twee van mijn stokpaardjes het afgelopen jaar. Die worden alleen maar belangrijker, lijkt mij, nu de krant een echte tabloidvormgeving heeft gekregen. Immers: kleinere pagina’s vragen om scherpe keuzes, die – vooral op de voorpagina – ook harder aankomen dan op een grote pagina met méér stukken. Verschillende lezers stoorden zich bijvoorbeeld aan de recente voorpagina die grotendeels in beslag werd genomen door de opvolging van Louis van Gaal als bondscoach van het Nederlands elftal (Harde strijd om Oranje, 19 december). Was dit nu echt belangrijker dan het andere nieuws dat die dag in de krant stond, zoals de „superhervorming” van de Europese bankwereld op pagina 2?

Ter verduidelijking: het voetbalstuk was een primeur, een knappe reconstructie. Maar inderdaad, meer context voor de niet-voetbalkenners onder de lezers (ook geen minderheid) had geholpen. En ja: die bankenunie, nieuws van die nacht, had ernaast niet misstaan, al was het dan „een moeilijk tot stand gekomen compromis”.

* Nieuws blijft de zuurstof waar de krant van leeft. De krant bracht in 2013 stevige onderzoeksjournalistiek over doping in de wielersport en, internationaal, over afluisterpraktijken van de NSA en AIVD.

Maar sommige klachten over nieuws blijven hardnekkig – vooral over de weging ervan, of het uitblijven van een vervolg. Zo klaagde een lezer dat de krant wel meldde dat ex-bestuurders van de geplaagde woningcorporatie Laurentius een klacht over de toezichthouder hadden ingediend (Klacht na fraudezaak, 4 februari), maar niet hoe het daarmee was afgelopen. Dat had hij zelf moeten uitvogelen op www.rijksoverheid.nl (de klacht bleek ongegrond te zijn verklaard).

Touché. Nu was dit geen cruciale stap in de lijdensweg van Laurentius, maar toch: als een klacht kennelijk belangrijk genoeg is om in de krant te zetten, dan de afhandeling ervan ook. Temeer omdat de bewindvoerder over wie werd geklaagd in dat bericht met naam en toenaam werd vermeld; en zo staat hij nu dus in het archief van de krant.

Het geldt ook voor rapporten: het afgelopen jaar heb ik bepleit belangwekkende rapporten niet te vergeten als de eerste opwinding erover voorbij is. Juist hiermee kan een krant als NRC Handelsblad zich onderscheiden van het papegaaiencircus op televisie, waar een vuistdik rapport over een brandende kwestie in een oogwenk, of een mondhoek, wordt versneden tot slagzinnen, met als hamvraag: wie krijgt de (in dit verband toegestane) zwartepiet?

Aanleiding waren het rapport-Cohen over de Projext X-rellen in Haren (Rapporten in de krant: soms ook de moeite als ze oud nieuws zijn, 23 maart) en een WRR-rapport over de economie (Een revolutionair rapport – en een gapende bureaula, 16 november). Het laatste werd opgepakt door columnisten – al meteen door Marc Chavannes en Menno Tamminga – maar de nieuwskrant liet het te snel los.

Soms pakt de krant een rapport of dossier juist weer heel grondig aan, zeker. Maar een abonnee uit Amsterdam was – in mijn ogen terecht – verbaasd dat een verontrustend bericht over islamitisch fundamentalisme in Europa niet meteen een vervolg had gekregen (Fundamentalisme niet marginaal, 13 december). Nu besteedde de krant in 2013 veel aandacht aan dat onderwerp – met onder meer onthullende stukken over jihadisme en Syriëgangers. Maar juist daarom smaakte ook dit rapport naar meer.

* Dan de belofte voor de nabije toekomst: digitale innovatie. NRC Handelsblad heeft op dat terrein een voorsprong genomen in de Nederlandse dagbladwereld, met interessante toepassingen voor smartphones en tablets, de NRC Reader, interactieve verhalen op de site van de krant, een reeks eigen e-boeken en de mogelijkheid losse nummers van de krant of artikelen te kopen via de site. (Overigens, uit de oude doos: losse artikelen verkopen via de site deed de krant al eerder, vrij succesvol, in 1999, voor maar liefst een gulden per stuk. Complicatie was dat de betaling via de telefoon moest, per sms. Dat is verholpen met de komst van nieuwe manieren om digitaal te bankieren en betalen.)

Dat onderwerp – de digitale kant van NRC Handelsblad – zal het volgende jaar ook in deze rubriek meer aan de orde komen. Alvast een bescheiden winstpuntje, mede na opmerkingen van bezoekers: in samenspraak met de webredactie is in 2013 een nieuwe ‘Netiquette’ opgesteld, spelregels waaraan bezoekers zich moeten houden (zie nrc.nl). Nu nog, om met Rita Verdonk te spreken, handhaven.

* Tot slot een lichte (halve) noot: in het systeem van de redactie is het sinds kort ook mogelijk om hálve ballen te geven bij recensies. Ik zag er op een zaterdag één opduiken, uitgerekend bij een boek van Sarah Palin (anderhalve bal).

Nuttig als verfijning? Of onzin omdat ballen nu juist een duidelijk oordeel moeten geven? Redacties zijn vrij om er gebruik van te maken, of niet. Wie weet kan de innovatie helpen mijn eigen bezwaar tegen het ballensysteem te ondervangen: dat het gesprek achteraf niet gaat over de recensie, maar over het aantal ballen.

En zo blijven we ook de komende tijd de nuance zoeken – met uw inbreng.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

    • Sjoerd de Jong