Premier Erdogan raakt verstrikt in corruptiezaak en slaat terug

Premier Erdogan raakt verder in het nauw. Na een zuivering bij de politie ontslaat hij ook de helft van zijn kabinet.

Het corruptieschandaal in Turkije dreigt nu ook premier Tayyip Erdogan mee te sleuren. Woensdag stapten drie van zijn ministers op. Steeds meer Turken vragen zich af of ze getuige zijn van de implosie van de AK-partij, die de Turkse politiek ruim tien jaar lang heeft gedomineerd.

Het vertrek van de ministers van Binnenlandse Zaken, Economie en Milieu kwam plotseling. Extra pijnlijk voor Erdogan was dat minister van Milieu Erdogan Bayrakt, die het dichtst bij hem stond, boos verklaarde dat hij onder druk van de premier moest vertrekken. „Omwille van het welzijn van deze natie en dit land ben ik ervan overtuigd dat de premier ook moet opstappen”, zei hij tegen de nieuwszender NTV. Volgens hem is een „groot deel” van de verdachte bouwprojecten door de premier zelf goedgekeurd.

Het schandaal begon toen de politie anderhalve week geleden invallen deed bij 52 mensen, onder wie de zonen van de drie opgestapte ministers, de directeur van een staatsbank en ondernemers die nauw gelieerd zijn aan de Turkse regering. Ze zouden betrokken zijn bij illegale transacties naar Iran en omkoping bij grote bouwprojecten. Het vestigde de aandacht op de nauwe banden tussen de regering-Erdogan en de bouwsector, die als geen ander heeft geprofiteerd van de economische groei. De premier heeft zijn land veranderd in een grote bouwput.

Erdogan slaat hard terug. Hij noemt het onderzoek een „internationaal complot” om zijn regering te ondermijnen. Woensdagavond verving hij nog zeven ministers, van wie een aantal sowieso zouden vertrekken om mee te doen aan de lokale verkiezingen in maart. In hun plaats benoemde hij vertrouwelingen.

En hij heeft de aanval geopend op de politie en de rechterlijke macht. Volgens de Turkse krant Hürriyet zijn sinds het schandaal al 550 politiemensen ontslagen of overgeplaatst. Gisteren bleek dat ook de aanklager van de corruptiezaak is afgehaald. In een explosieve brief aan de media schreef hij dat de nieuwe politiefunctionarissen die de regering heeft aangesteld, weigeren verdachten te arresteren. „De politie heeft de rechterlijke macht openlijk onder druk gezet en de uitvoering van een gerechtelijk bevel geblokkeerd”, schreef hij. „Verdachten kregen de kans voorzorgsmaatregelen te nemen, te vluchten en te knoeien met bewijsmateriaal.”

Het corruptieonderzoek is uitgegroeid tot een machtsstrijd binnen de staatsinstellingen. Erdogan probeert politie en justitie te zuiveren van mensen die hij verantwoordelijk houdt voor het onderzoek. Het zou gaan om aanhangers van de machtige geestelijke Fethullah Gülen, die vanuit Amerika een islamitische beweging aanstuurt met miljoenen volgelingen in Turkije, onder wie ondernemers, politici en hoge functionarissen bij politie en justitie.

Gülen was ooit een bondgenoot van Erdogan, en hielp hem drie verkiezingen te winnen. Ze trokken samen op tegen het leger, dat met harde hand het seculiere karakter van de Turkse staat bewaakte. Maar sinds de macht van het leger is gebroken, is het bondgenootschap veranderd in animositeit. Aanhangers van Gülen hebben kritiek op de compromisloze, autoritaire leiderschapsstijl van Erdogan.

Het schandaal dreigt de AK-partij te verscheuren. De partij telt vele Gülen-aanhangers. Een prominente parlementariër zegde woensdag zijn lidmaatschap op uit woede over de reactie van de regering op het schandaal.

Zal de populariteit van Erdogan onder het schandaal lijden? Woensdagnacht waren er kleine betogingen in Istanbul, Ankara en Izmir. De herinnering aan het massaprotest in juni, waarbij de demonstranten vooral betoogden tegen het autoritaire leiderschap van Erdogan, is nog vers. Maar voor nu lijkt het grootste gevaar te komen uit zijn eigen partij.

    • Toon Beemsterboer