GroenLinks R’dam over vuurwerk

◯ Onwaar

◯ Waar

◯ Onwaar

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Verwrongen groen metaal, vuilnis verspreid over straat. Deze opgeblazen prullenbak is een vuurwerkslachtoffer. Een foto van het gesneuvelde ding prijkt naast een persbericht van GroenLinks Rotterdam, waarin de openstelling van hun meldpunt vuurwerkoverlast wordt aangekondigd. Fractievoorzitter Arno Bonte in een verklaring, die zondag ook verscheen op de site van de NOS: „elk jaar wordt er weer meer en zwaarder vuurwerk afgestoken”. Daarnaast neemt volgens Bonte „het aantal vuurwerkslachtoffers toe”. Nrc.next-lezer Richard Derks vroeg zich af of dat klopt.

„Het aantal vuurwerkslachtoffers neemt toe”

VeiligheidNL, een organisatie die zich inzet voor het voorkomen van letsel door ongevallen, analyseert hoeveel mensen na een vuurwerkongeluk op de Eerste Hulp terechtkomen. Daarvoor maken ze gebruik van gegevens van een selectie van Nederlandse ziekenhuizen die samen een representatieve steekproef vormen.

In 2012-2013 werden naar schatting 810 slachtoffers behandeld op de Eerste Hulp, vooral voor brandwonden. Het aantal slachtoffers was het jaar daarvoor zo’n 20 procent lager. Maar het jaar dáárvoor (2010-2011) was het aantal slachtoffers dan weer hoger. Als we een langere periode bekijken, zien we dus dat de hoeveelheid slachtoffers een golfbeweging laat zien. Zo waren het er rond Nieuwjaar in 2007 bijvoorbeeld meer dan 1.100, maar in 2004 ‘maar’ 600. Vorig jaar vielen volgens CBS-cijfers er geen doden door vuurwerk. Ook dit verschilt per jaar, het jaar ervoor kwamen twee mannen om. Het aantal vuurwerkslachtoffers fluctueert al jaren, dus de stelling dat het er elk jaar meer zijn is onwaar.

„Elk jaar wordt er zwaarder vuurwerk afgestoken”

De diversiteit in vuurwerk is enorm, maar toch kun je zeggen dat er twee soorten zijn: legaal en illegaal vuurwerk. In het legale vuurwerkcircuit is het knalvuurwerk, dat wat zwaarder kan zijn, steeds minder populair dan siervuurwerk. Vorig jaar was 80 procent van het verkochte vuurwerk siervuurwerk, tegenover 20 procent knallers. Tien jaar daarvoor was dat nog 50-50, blijkt uit cijfers van de Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland.

Maar het echte zware werk is te vinden in het illegale circuit. Illegaal vuurwerk – bijvoorbeeld mortierbommen, lawinepijlen en Cobra’s – is verboden omdat het niet goed getest is, omdat het kruit kan ‘lekken’, omdat het een te harde knal geeft of een te korte lont heeft. Maar het is ook vaak (veel) te zwaar. Sommige illegale vuurwerkbommen, verschillende soorten zwaar vuurwerk samen, doen qua kracht niet onder voor een handgranaat. Maar wordt het ook zwaarder? Bij legaal vuurwerk weet je wat er in omloop is, maar bij illegaal vuurwerk is dat een stuk moeilijker. Toch zijn er indicatoren.

De meeste slachtoffers van vuurwerk konden afgelopen Oudejaars- of Nieuwjaarsdag na hun behandeling op de Eerste Hulp weer naar huis, maar bijna eenvijfde van de slachtoffers moest in het ziekenhuis opgenomen worden (18 procent). Dat is vrij veel. Het gemiddeld opnamepercentage over de afgelopen tien jaar is 11 procent. Er zijn over de jaren heen dus niet per se meer slachtoffers, maar het aantal serieuze verwondingen nam wel wat toe. 26 procent van de slachtoffers liet weten dat de oorzaak voor hun ongeluk illegaal vuurwerk was. Dat is 4 procent hoger dan het voorgaande jaar. Meer zwaardere verwondingen dus, deels door zwaar vuurwerk.

Bovendien houdt het Openbaar Ministerie in de zogeheten Vuurwerkbarometer bij hoeveel illegaal vuurwerk jaarlijks onderschept wordt. Eind vorig en begin dit jaar was er 122.000 kilo vuurwerk in beslag genomen. Inmiddels is het nieuwe seizoen weer geopend en vorige week lag de hoeveelheid in beslag genomen vuurwerk op 60.000 kilo. Volgens de Nationale Politie is het een ‘trend’ dat vuurwerk steeds zwaarder wordt en is ongeveer een derde van dit illegale vuurwerk een vuurwerkbom, dus een zeer krachtig explosief dat soms niet onderdoet voor militair materieel.

De stelling dat er steeds zwaarder vuurwerk in omloop is, beoordelen we dus als waar.

„Elk jaar wordt er meer vuurwerk afgestoken”

Jaarlijks wordt er een à twee miljoen kilo verboden consumentenvuurwerk in Nederland verkocht, schat het Openbaar Ministerie. Van een duidelijke stijging wordt niet gesproken.

Legaal vuurwerk doet het minder goed sinds de economische crisis. In 2008 en 2009 werd door consumenten nog voor 74 miljoen euro ingeslagen blijkt uit cijfers van de Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland. Daarna zette de daling in. Vorig jaar werd er 65 miljoen euro besteed aan consumentenvuurwerk. Het is dus onwaar dat er elk jaar meer vuurwerk wordt afgestoken.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt

    • Geertje Teunter