En toch zit je drie uur gespannen te luisteren

Het is elitair en gekunsteld: twee vooroordelen over opera // Maar is dat wel terecht? // Je kunt je opera-ontgroening beleven tijdens OperaFlirt

Illustratie Thinkstock

Schouder aan schouder zitten Daniël Gulpers (33) en Jamy de Groot (34) in het Amsterdamse operagebouw. Ze zijn bijna te breed voor de rode pluchen stoelen. „Tja, waterpolo... Dan krijg je vanzelf zo’n postuur”, fluistert Jamy, in het dagelijks leven beleidsadviseur bij het ministerie van OCW. Het orkest is al begonnen. Het doek gaat omhoog. De Speler begint.

„Iets van Profjokev”, had ik tegen mijn collega gezegd toen hij vroeg naar welke opera ik ging. Opgetrokken wenkbrauw. „Projokifev”, probeerde ik nog, maar hij schudde meewarig zijn hoofd. „Prokofjev bedoel je! Sergej Sergejevitsj Prokofjev!” Dat ik nog operamaagd was, verdedigde ik me. En dat ik wel de naam ‘Dostojevski’ goed kon uitspreken – op diens roman De Speler was de opera gebaseerd. Had Google me net verteld.

Te gekunsteld. Te chique. Te duur. Dat waren mijn vooroordelen over opera. Ik had mijn nicht weleens mooie aria’s horen zingen, maar daarbij was het gebleven. Mijn CJP gebruikte ik alleen voor korting op bioscoopfilms, nu en dan een toneelstuk. Tot ik Jamy ontmoette. Met zijn tongpiercing en gabberverleden voldeed hij niet direct aan het beeld dat ik van operagangers had. En toch was hij een echte liefhebber. Hij had al tientallen opera’s gezien; reisde er zelfs voor naar Duitsland. „Ga anders een keer mee.”

Op het podium staat een vrouw in avondjurk; aan haar zijde een hoekige man in pak. De paar haren die hij heeft zijn in een vettige scheiding gekamd. Het decor: bruine wanden, stoffige varens, fauteuils. De man zingt iets in diep, rauw Russisch. O ja, de boventiteling. Iets over een telegram – oma ligt op sterven, de familie wacht op haar erfenis. Dan draait het podium. Nieuw decor, nieuwe scène.

Het ruikt hier naar Gamma

Een half uur voor de voorstelling stond ik nog vlak naast dat podium, samen met pakweg twintig andere operaleken. Allemaal hadden we een button opgespeld gekregen: OperaFlirt. Actrice Tanneke Hartzuiker gaf ons een rondleiding. Welke operazangers we al kenden? „Dat negenjarige meisje uit Holland’s Got Talent, zei iemand uit de groep. „Amira. Die zong iets van Maria Callas.” Zelfs negenjarige meisjes waren meer thuis in de operawereld dan ik

Half hollend liep Tanneke voor ons uit, wij volgden roezemoezend, als een klas op schoolreisje. „We hebben hier het grootste operapodium van Nederland. Het kan draaien, het kan hellen, het zit vol valluiken... Het is zelfs weleens omgetoverd tot vijver, met een echt paard in het midden. En kijk, daarboven hangt de balletvloer, die kan eroverheen worden gelegd. Want balletdansers zitten natuurlijk niet te wachten op allemaal valkuilen.” In razend tempo vuurde ze weetjes op ons af. „We hebben hier tien tot twaalf opera’s per jaar. Tussen de voorstellingen hebben operazangers 48 uur rust, voor hun stembanden. In de tussentijd vindt er dan een balletvoorstelling plaats. Er is weleens een balletdanser van het podium gekukeld. Zo in de orkestbak. Die heeft het niet overleefd.” In de coulissen stonden decorstukken van tientallen meters hoog. Het rook er naar Gamma-bouwpakketten.

Daarna ging Tanneke ons voor naar de kleedkamers. „We hebben een eigen pruikenmakerij en een naaiatelier. Kijk, daar zitten al een paar operazangers bij de visagie.”

„Jullie komen voor OperaFlirt? De Speler?” vroeg een gepruikte zanger. „Oei, da’s wel een heftig stuk als je nog nooit opera hebt gezien...” „Succes zometeen” zeiden we in koor. „Nee, júllie succes!”

De zaal wacht op riedeltjes

„Draai je eens om, je hebt toch geen haarstukje?” „Nee grootmama, het is mijn eigen haar!” Oma blijkt helemaal niet op sterven te liggen en rukt nu fel aan het blonde knotje van haar kleindochter. Uit de zaal klinkt gelach. Toch enigszins absurd, zo’n gezongen dialoog. De acteurs hadden ook gewoon kunnen spreken, in plaats van dat merkwaardige praatzingen. Wat is de toegevoegde waarde van de muziek?

„Dat hangt heel erg van de voorstelling af. Dit is een echte tekstuele opera”, zegt Jamy in de pauze. „Bij andere stukken is de muziek juist leidend, en tekst en beeld ondersteunend.” Daniël, in het dagelijks leven redacteur bij radioprogramma Vroege Vogels: „De Speler is een relatief jonge opera en er zitten geen bekende riedeltjes in. In Verdi’s Rigoletto is bijvoorbeeld La donna è mobile te horen. Daar zit het publiek vaak op te wachten. Dan gaat er echt een ontlading door de zaal.”

„Wat ik waardeer in opera is het verrassingseffect.” Jamy gebaart naar het balkon, waar net tijdens de voorstelling opeens een koor verscheen. „Het visuele spektakel. Dat kun je thuis met je boxen niet beleven.”

Daniël: „Het is toch prachtig dat ze een vrij simpel verhaaltje kunnen oprekken tot zoiets groots? Het verhaal van De Speler is kort samen te vatten: vrouwen zijn onbetrouwbare verleiders, en gokken is verslavend. En toch zitten we drie uur gespannen te luisteren en te kijken. Wat ik specifiek mooi vind aan De Speler is dat het een Russische opera is. Grove gebaren, strenge blikken, diepe stemmen – niet zo lieflijk sprookjesachtig.”

Zijn eerste opera zag Daniël vijftien jaar geleden in Berlijn. „Die Zauberflöte, van Mozart. In Duitsland is het veel normaler om naar de opera te gaan. Duitsers zijn ook beschaafder. In Nederland lopen mensen soms weg tijdens een voorstelling en zijn recensenten überkritisch, maar daar worden operazangers met respect behandeld.”

„Dat komt echt niet door de taal”, benadrukt Jamy. „Ik was eens met Duitse vrienden naar een Wagner-uitvoering en zij verstonden er net zo weinig van als ik. In Duitsland is gewoon meer een operatraditie. Ze zouden hier op jonge leeftijd kinderen ook al met opera in contact moeten brengen. Peter en de Wolf, ook van Prokofjev, is heel geschikt als kinderopera.” Daniël: „Misschien moeten ze een Sesamstraat-opera maken...”

Jamy: „Er zijn in ieder geval al leuke initiatieven. Per Tutti bijvoorbeeld, een Nederlands operagezelschap dat regelmatig gratis toegankelijke openluchtopera’s organiseert. Want het elitaire karakter van opera komt toch grotendeels door de dure kaartjes.”

Jamy: „Je moet nog eens een voorstelling zien met functioneel naakt. Dat miste ik een beetje in deze opera, dat er iemand uit de kleren ging.”

De Speler is nog te zien tot en met zondag, zie het-muziektheater.nl.

    • Gemma Venhuizen