De koning speecht losser dan zijn moeder, en hij zit bij een haard

Koning Willem-Alexander gaf met Kerst zijn eerste televisiespeech voor het volk. Het werd een kijkcijferrecord.

Foto RVD, Frank van Beek

Bij een haardvuur en omringd door portretten van zijn dochters en foto’s van zijn vrouw en zijn ouders, heeft koning Willem-Alexander dinsdag zijn eerste kersttoespraak voorgedragen. Iets losser en iets langer dan zijn moeder dat de afgelopen jaren deed. Hij sprak over „verbinding” tussen mensen, over eenzaamheid en vrede op aarde. Hij noemde dit „meer dan een onbereikbaar ideaal. Meer dan een ster aan de hemel. Vrede op aarde begint heel dichtbij. Thuis. In de straat. In de buurt. Op de club. In eigen dorp of stad.”

De koning sprak over mensen die werkloos zijn, bij militairen die zijn uitgezonden, mantelzorgers en vrijwilligers en natuurgeweld, maar hij werd nergens specifiek. Impliciet stond hij stil bij het overlijden van zijn broer Friso. „Wie een dierbare heeft verloren, voelt in deze dagen de pijn extra scherp”, zei Willem-Alexander.

De eerste kersttoespraak van de koning, die op 30 april Beatrix opvolgde, kreeg veel lof van politici. Geert Wilders (PVV), die vaak kritiek had op de kerstboodschappen van de koningin, twitterde „verademing” na de uitzending. Volgens Bram van Ojik van GroenLinks zette hij „zowel wat betreft toon als inhoud van de toespraak, de mooie traditie van zijn moeder voort”. PvdA-leider Diederik Samsom toonde „veel waardering”. „Onze koning benadrukt terecht het belang van een zorgzame samenleving waar mensen naar elkaar omkijken”, zei hij.

Vooraf was de verwachting dat Willem-Alexander de toespraak zou moderniseren. Zijn moeder speechte ‘pas’ sinds 2000 op televisie en zat daarbij altijd met haar handen over elkaar aan een tafel. De Britse koningin Elizabeth laat tijdens haar toespraak beelden van bijvoorbeeld uitgezonden militairen zien. Daar koos Willem-Alexander niet voor. Evenmin verschenen de prinsessen Amalia, Ariane en Alexia en koningin Máxima in beeld. De uitzending begon met trage beelden van hun woonhuis Villa Eikenhorst en een blokfluitconcert.

Net als de laatste kerstspeech van Beatrix, lekte ook de toespraak van Willem-Alexander vroegtijdig uit. Er keken rond de 2,3 miljoen mensen naar. Volgens kijkcijferdeskundige René van Dammen is dat een nieuw record voor een kersttoespraak van het staatshoofd, zo zei hij tegen Radio 1.