De Bulgaren blijven liever fijn in Bulgarije

Bulgaren die hierheen komen, willen eerlijk werk en loon. Liefst in mediterraan Bulgarije hooguit in Spanje, hier is het geen lolletje, aldus Jaap van Beelen.

Illustratie Pavel Constantin

Al meer dan zeven jaar woon ik in een klein provinciestadje in een van de armste streken van Bulgarije. Land en volk ken ik al veel langer, sinds 1967 kom ik er regelmatig. Ik begrijp, spreek en lees de taal, volg de maatschappelijke ontwikkelingen en meng mij actief onder de bevolking. Alhoewel Bulgarije al sinds 2007 volwaardig lid is van de Europese Unie, zie ik met pijn en zorg hoe het leven in de provincie nog steeds verder achteruit gaat.

De Bulgaren willen helemaal niet naar het westen. Als ze hier in Bulgarije met hard werken zo’n vier- tot vijfhonderd euro per maand zouden kunnen verdienen, blijven ze het liefst hier, in een mooi land met een heerlijk klimaat, waar ze hun familie en vrienden hebben, waarvan ze de taal spreken en van het eten en drinken houden.

Echt, in het westen van Europa gaan werken is voor hen geen lolletje. En zeker niet in Nederland, waar ze met z’n vijven op een kamer moeten hokken en nu nog als rechteloze illegalen aan de goden zijn overgeleverd. Maar gezien de crisis is er vaak geen sprake van een vrije keuze.

Sommigen hebben al eens geprobeerd werk in Spanje te vinden, waar de arbeidsmarkt voor de Bulgaren al eerder open was. Maar door de crisis daar moesten ze met lege handen terug naar Bulgarije. En hier is er niets.

Om een indruk te geven: ‘mijn’ gemeente heeft 18.000 inwoners, het officiële werkloosheidpercentage is 33 procent. Onder jongeren is het meer dan vijftig procent. In werkelijkheid ligt het nog hoger, want velen laten zich niet meer als werkloos registreren.

Een bijstandsuitkering bedraagt hier 22 euro per maand en daarvoor moet je veertien dagen per maand vier uur per dag werken (meestal de straten aanvegen). De weinigen die wel werken, ontvangen vaak het minimumloon van 160 euro per maand. Daar kan je zelfs in het goedkope Bulgarije niet van (over)leven. De afgelopen vijf dagen zijn er weer achttien mensen aan mijn poort geweest, omdat ze geen geld hebben voor eten voor de kinderen, medicijnen, ziekenhuis of brandhout, en vaak al diep in de schulden zitten.

Al jaren wordt mij door veel mensen hier gevraagd of ik geen werk voor hen kan vinden in Nederland. Ik heb dat altijd resoluut afgewezen met als argument dat de arbeidsmarkt voor Bulgaren nog gesloten is en ze geen kans maken op een tewerkstellingsvergunning. Zodat alleen de illegaliteit als optie over blijft, met alle risico's van uitbuiting en onverzekerd zijn van dien. Die gevaren kennen ze zelf ook. Maar nood breekt wet. Ik ken hier mannen die het risico van de illegaliteit hebben genomen, maar belogen en berooid zijn teruggekomen.

Nu 1 januari 2014 dichtbij is, en de vrije toegang van migranten vanuit Bulgarije en Roemenië op de Nederlandse arbeidsmarkt een feit zal zijn, wordt opnieuw een beroep op mij gedaan. Mijn stadsgenoten zien dat er nu wel een kans is om eerlijk te gaan werken en die willen ze met beide handen aangrijpen.

Maar als ik de Nederlandse media lees, dan lijken de Bulgaren niet erg welkom. Meer dan tachtig procent van de Nederlanders is tegen, volgens peilingen van Maurice de Hond. Zijn die Bulgaren zo frauduleus en crimineel, dat we dammen tegen hen op moeten werpen?

Wie waren degenen die het fraudesysteem voor huur- en zorgtoeslag hebben uitgedacht, opgezet en ervan hebben geprofiteerd – waren het werkelijk Bulgaren? Wie betalen de Bulgaren onder het minimum- of CAO-loon? Wie bieden er tegen woekerprijzen erbarmelijke woonruimte aan? En wie bedenken de schijnconstructies en worden er rijk door? Alweer de Bulgaren soms?

De peiling van De Hond haalde ook hier de media. Het maakte de Bulgaren boos; boos op die enkele Bulgaren (of niet-Bulgaarse) tussenpersonen die het voor hen in het westen verpesten. Want het gros van de Bulgaren die ik ken, wil eerlijk en legaal werken tegen een inkomen waarmee ze hun gezin kunnen onderhouden.

Ik zou Nederland aanbevelen: heet de Bulgaren welkom, betaal ze volgens de regels een eerlijk loon en biedt ze fatsoenlijke woonruimte aan. Maak ze niet tot tweederangs burgers met uitzonderingsregels. Nederland wordt er beter van – en de Bulgaren en hun familieleden ook.

    • Jaap van Beelen