13 gevallen engelen van 2013 - wie vielen er dit jaar in ongenade?

Van een tenenkrommend Koningslied, een CEO van een bank die zijn triple A-status in rook zag opgaan, tot een stalkende publiciste en een zanger die nummer 39 een heel andere lading gaf: ook 2013 kende weer een aantal verliezers. Mensen die bij het grote publiek door het ijs zakten om wat ze zeiden, deden of juist nalieten. Een overzicht.

Werd 2012 nog gekenmerkt door opvallend veel duidelijke anti-helden, 2013 leek op het eerste gezicht een jaar met minder in het oog springende publieke figuren die van hun voetstuk vielen. Maar een korte inventarisatie ter redactie leverde toch nog een opmerkelijk lijstje op van mensen die bij het grote publiek op een denkbeeldige zwarte lijst kwamen. Hier komen ze in chronologische volgorde. De herfst blijkt wederom een druk jaargetijde qua vallende sterren:

1. Februari: Ronald Latenstein

Het jaar was nog maar net een maand bezig of de Nederlandse Staat moest al een forse greep in de schatkist doen van 3,7 miljard euro. De Staat moest SNS Reaal nationaliseren omdat de bank failliet dreigde te gaan. De bank kon niet langer aan de eisen voor banken voldoen, de kapitaalbuffers waren te klein. Topman Ronald Latenstein en financieel bestuurder Ference Lamp waren het daar overigens niet mee eens en stapten daarom per direct op. De top overwoog zelfs naar de rechter te stappen om de nationalisatie ongedaan te maken, bleek achteraf.

Waarom het zo slecht ging met SNS is inmiddels bekend. Met name de afdeling Property Finance (de oud financieringstak van naar later bleek het frauduleuze Bouwfonds) zorgde voor grote verliezen. Uit reconstructies van NRC blijkt dat Property Finance met miljoenen smeet en torenhoge kredieten verstrekte voor allerlei vage vastgoedprojecten zonder al te veel voorwaarden te stellen aan de projectontwikkelaars.

Toen dit de top van de bank duidelijk werd, probeerde men vervolgens uit alle macht de malversaties binnenskamers te houden. Onregelmatigheden werden niet gemeld aan huisaccountant KPMG. Met andere woorden, Latenstein en zijn staf hebben ontzettend slecht hun werk gedaan. Dat Latenstein en Lamp hun halfjaar salaris en vertrekregeling moeten terugstorten, zullen dan ook waarschijnlijk weinig mensen zielig vinden. Want wie betaalt uiteindelijk de aankoop van deze matige tweezitter? Juist. zoals Lodewijk de XIV het al zei: “L’état, c’est Moi”.

2. Maart: Michael Boogerd

Vorig jaar was het natuurlijk Lance Armstrong die van hero to zero ging, dit jaar volgde oud-renner Michael Boogerd hem op. Nadat hij het eerst jarenlang glashard ontkende - “bewijs je onschuld maar eens he” - geeft hij begin maart toch toe doping, epo en bloedtransfusies te hebben gebruikt. Boogerd kan ook bijna niet anders; de onthullingen van onder andere NRC die in de richting van dopinggebruik wijzen, stapelen zich op. In interviews vertelde hij dat het uiteindelijk de druk was die hem deed zwichten.

In de zijlijn van het wielrennen kwam overigens ook de fondsenwervingsorganisatie Alpe d’Huzes, die samen met KWF Kankerbestrijding geld schenkt aan de stichting Inspire2live voor het wetenschappelijk onderzoek naar kanker, in een kwaad daglicht te staan. Coen Veenendaal, oprichter van Alpe d’Huzes, zou in één jaar 160.000 euro aan managementfees in rekening hebben gebracht, iets dat haaks staat op het ‘antistrijkstokbeleid’. Vervolgens bleek ook nog eens dat KWF minder geld aan onderzoek besteedde dan het beweerde.

3. April: John Ewbank

De dag die we allemaal wisten dat zou komen - namelijk de kroning van Willem-Alexander dit voorjaar - verliep werkelijk vlekkeloos. Jammer van die ene schandvlek op het blazoen: het door John Ewbank geschreven en gecomponeerde Koningslied. De RVD had de hele troonswisseling tot in de puntjes voorbereid, maar men had gerekend buiten hitschrijver Ewbank. Nu stond de man achter de grote hits van Marco Borsato op zich niet bekend om zijn Shakespeareaanse teksten, maar de Sinterklaasrijmelarij en de vele taalfouten van het Koningslied gingen velen nu echt te ver. Al liet WA zich er beleefdheidshalve natuurlijk niet over uit.

Toen Ewbank in april de tekst en melodie van het lied bekendmaakte, viel heel Nederland over hem heen. En dat ging er niet al te zachtzinnig aan toe.

De tekst van het lied werd op De snijtafel tekstueel op humoristische wijze ontleed (‘Ik zal waken als jij slaapt’; “Hoezo, hij is de koning, hij moet over ons waken!”):

Wat vervolgens volgde was een beetje een soap: John Ewbank trok boos en gekwetst zijn lied terug. Maar het Nationaal Comité Inhuldiging wilde toch vasthouden aan het Koningslied. En dus stonden alle bekende A- B- en C-sterren die Nederland rijk is toch gewoon op de dag die we wisten dat zou komen, eensgezind en uit volle borst zijn chanson te zingen.

4. Juli: Heleen Mees

Er gaat toch bijna geen jaar voorbij zonder dat er een schandaal is over een geheime affaire of relatie tussen publieke figuren van wie we al dan niet terecht denken dat ze van onbesproken gedrag zijn. Vorig jaar was dat het schandaal rond de Amerikaanse generaal David Petreaus, wiens minnares dreigende e-mails stuurde naar potentiële rivales. Dit jaar was het de bekende econome Heleen Mees die werd gearresteerd omdat ze haar minnaar, topeconoom bij de Citigroup Willem Buiter, spamde met mailtjes en zijn vrouw en kinderen lastig zou hebben gevallen.

Mees beweert op haar beurt dat Buiter haar ook bestookte met mailtjes en na de arrestatie zelf weer contact zocht met haar. Ook zou hij een vriendin van haar hebben benaderd.

Zou Buiter de film Fatal Attraction ooit hebben gezien? Dan zou hij toch hebben kunnen weten dat een affaire soms aardig uit de hand kan lopen. Dat wordt oppassen voor konijn Flappie deze kerstdagen.

5. Juli: Joep van den Nieuwenhuyzen

Hij wist het zo zeker: ik ben onschuldig! Ik kan alles aantonen! Ik laat justitie alle hoeken van de rechtszaal zien! Zakenman Joep van den Nieuwenhuyzen stapte begin april vol overtuiging de Rotterdamse rechtbank binnen, waar zijn langverwachte strafzaak begon. Hij werd verdacht van faillissementsfraude, valsheid in geschrifte, meineed en omkoping van een hoge ambtenaar. Na jarenlang zwijgen kon de voormalig eigenaar van het failliete RDM-concern eindelijk zijn zegje doen. Tegenover de meervoudige strafkamer, en aan de vooravond van het proces in een uitgekiend mediaoffensief.

Drieënhalve maand later, op vrijdag 19 juli, wees de rechtbank vonnis: Van den Nieuwenhuyzen werd schuldig bevonden op bijna alle punten en tot 2,5 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Onvoorwaardelijk. Tot grote verontwaardiging van de zakenman zo zei hij in een interview met NRC:

“Er staat meer waarheid in de Fabeltjeskrant dan in mijn strafdossier.”

Valt daarmee het doek voor de roemruchte investeerder? Dat valt nog te bezien. Onkruid vergaat immers niet. ‘Joep’, die tegenwoordig officieel in China woont, laat zich niet gauw gek maken. Hij tekende hoger beroep aan en ziet dat met vertrouwen tegemoet.

6. Augustus: Ann Goldstein

De verwachtingen waren hoog gespannen toen Ann Goldstein in 2009 als eerste buitenlandse directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam werd aangesteld. Het Stedelijk introduceerde haar als de ‘droomkandidaat’. Ze raakte echter al snel omstreden, omdat ze niet communicatief genoeg zou zijn. Ze was wereldvreemd, had een slechte relatie met de gemeente, gaf weinig interviews en zou veel afwezig zijn geweest. Al na een paar maanden na de heropening van het museum zette de Raad van Toezicht een algemeen directeur naast haar neer en werd Goldstein ineens ‘artistiek directeur’. Alleen met kunstenaars leek ze een goede verhouding op te bouwen. En met Koefnoen:

In augustus kondigde ze plots haar vertrek aan per 1 december, een jaar voordat haar termijn van vijf jaar afliep. Omdat ze “klaar” was zo zei ze in interviews. Haar werk zat erop. In een afscheidsinterview noemde ze als haar belangrijkste verdienste dat ze het Stedelijk weer zijn trots had teruggegeven. Maar critici vinden dat ze nooit is begonnen. Geen van de grote tentoonstellingen die nog op stapel staan, is door haar geïnitieerd. Zelf houdt ze vol dat “haar vingerafdrukken” op het hele programma zaten. Afdrukken wellicht ja, maar een artistiek stempel heeft ze niet op het museum kunnen drukken.

7. Oktober: Bert Meerstadt

Zelf zei vertrekkend NS-topman Bert Meerstadt dat hij gewoon toe was aan “een nieuwe stap”. Yeah, right. Iedereen wist natuurlijk dat het debacle met de Fyra Meerstadt uiteindelijk de das om deed. De aankoop van de snelle treinen bleek een kat in de zak te zijn. De gammele treinen, die na ingebruikname allerlei technische mankementen bleken te hebben en waar de NS al voor gewaarschuwd was, moesten zelfs van het spoor gehaald worden. En zo bleek een oud gezegde weer eens bewaarheid: goedkoop is duurkoop.

Het hoofdpijndossier heeft het imago van de NS, dat de afgelopen jaren toch al flinke deuken had opgelopen door de problemen in de winter, nog verder verslechterd. Klagen over de NS is naast klagen over het weer zo ongeveer volkssport nummer 2 geworden.

Ondertussen rollen de NS en fabrikant AnsaldoBreda vechtend en ruziënd over straat wie nu de schuldige is in de affaire en of de NS al dan niet van tevoren wist wat er mis was met de treinen. Meerstadt had waarschijnlijk geen zin meer die uitkomst af te wachten.

8. Oktober: Henk Krol

Hij kwam, zag, en ging door de zijdeur af. Henk Krol, leek al aan het begin van het jaar een beetje van het rechtgeaarde pad af te zijn. Zo moest hij voor de rechter komen omdat hij de website van het laboratorium Diagnostiek voor U had gehackt en medische dossiers inkeek om te bewijzen dat de site slecht beveiligd was. De rechter vond in tegenstelling tot Krol toch dat het doel niet altijd de middelen heiligt en gaf hem een boete.

Daarna ging het pas echt mis. Het boegbeeld en toch decennia de lieveling van homoseksueel Nederland, bleek als hoofdredacteur van de Gay Krant het betalen van pensioenpremies voor zijn personeel te hebben ontdoken. Hij deed dat om een faillissement van de krant te voorkomen, maar zijn oud-medewerkers hadden daardoor ineens een pensioengat van vier of vijf jaar. En dat stond hem als partijleider van 50Plus, die zich druk maakt over de verworven pensioenrechten van deze leeftijdsgroep, natuurlijk niet echt netjes. Met een verongelijkt - “mijn vijanden hebben gewonnen” - was het na slechts een jaar in de blauwe bankjes te hebben gespendeerd exit voor Krol. Of toch niet?

10. Oktober: Zwarte Piet

In kleine kring (en in het buitenland) woedde de discussie over Zwarte Piet en of de traditie in de kern racistisch was of niet, al jaren. Maar dit najaar werd het pas voor het eerst een landelijk publiek debat met felle voor- en tegenstanders. Weinig mensen die er geen mening over hadden, geen verjaardagsfeestje of borrel waar het niet ter tafel kwam.

Wekenlang beheerste het alle praatprogramma’s, columnisten konden er gretig hun tanden in zetten. En dat was best alweer even geleden dat een onderwerp Nederland zo verdeelde. Er kwam zelfs een speciale Facebookpagina. Toen zelfs de VN zich ermee ging bemoeien en een onderzoek aankondigde naar de Nederlandse traditie, konden de Sinterklaasorganisaties weinig anders dan er ook serieus mee aan de slag gaan. De knechten van de Goedheiligman zullen een gevarieerder uiterlijk krijgen. Althans dat is het plan, in januari gaan de organisaties praten. Maar veel gemeenten vinden het onzin. Nog even afwachten dus of niet alles bij het oude blijft, net zoals in dat oud-Hollandse versje: ‘ze dronken een glas, ze deden een plas en alles bleef zoals het was’.

11. November: Gordon

Wie Gordon zegt, zegt flauwe grappen, ietwat platte humor, vrijpostige opmerkingen en niet een al te grote fijngevoeligheid. Iedereen die wel eens naar een van zijn programma’s heeft gekeken, weet dat Gordon geen onderscheid maakt, maar iedereen beledigt. Het zegt dan wellicht vooral iets over het fijngevoelige klimaat dat er zoveel ophef ontstond over zijn beledigende grap tegen een kandidaat van de talentenjacht Holland’s Got Talent.

Want in Nederland was het gebeuren eigenlijk ongemerkt voorbij gegaan. Het was de opwinding in het buitenland die ons attendeerde op het voorval. Toen brak ook hier de hel los. Er werd een tiental klachten tegen hem ingediend wegens racisme en discriminatie. Gordon vond alle ophef erover uit zijn verband getrokken, RTL steunde hem daarin. In de zijlijn hiervan maakte Maxim Februari in zijn column ook een scherpe analyse van de hypocrisie van de elite over Gordons grap.

De verontwaardiging over Gordon zijn grap, plus het gedoe over Jack Spijkermans weinig fijnzinnige opmerking tegen Humberto Tan en Mart Smeets zijn kwalificatie van een ‘joods-Amstelveense manier van kijken’ moet misschien allemaal gezien worden in het licht van het sentiment op dit moment. Wat men Gordon verwijt, is zijn slechte thermometer voor de gevoeligheden dat net de hele Zwarte Piet-discussie speelde. Maar ach, zou Gordon zeggen, je weet wat je met die thermometer kan doen.

9. Oktober: Piet Moerland

Het ging lang goed met de Rabobank, de bank die ‘het anders deed’ en er lang mee kon pronken dat het als enige grote financiële instelling niet tijdens de kredietcrisis aan het staatsinfuus hoefde. Toen Piet Moerland in 2009 aantrad als topman was de Rabo een van de hoogst gewaardeerde banken ter wereld. Maar het Libor-schandaal maakte daar abrupt een eind aan. Medewerkers van de bank bleken meegedaan te hebben aan het manipuleren van de belangrijke rentegraadmeter Libor door valse data aan te leveren. Verschillende andere internationale banken als Barclays, Royal Bank of Scotland en UBS werden ook beboet in de affaire. Zo heel anders deed de Rabo het dus ook weer niet.

De bank moest een boete van 774 miljoen euro betalen, maar dat was natuurlijk peanuts vergeleken bij de verloren waarde aan reputatieschade die is opgelopen. Moerland, die zijn pensionering al had aangekondigd, kon weinig anders dan per direct op te stappen.

12. December: Phillip Cocu

De altijd rustige Cocu was dit voorjaar de enige logische keuze als opvolger van Dick Advocaat, die het maar één seizoen vol had gehouden bij PSV. Na het maken van dat éne doelpunt, de 5-1 tegen Vitesse, die de Eindhovense club een punt voorsprong gaf op Ajax en de club landskampioen maakte, was Cocu immers een waar clubicoon geworden. Vooral omdat het ook nog eens het derde kampioenschap op rij was voor PSV en Cocu, die na zes jaar Barcelona was teruggekeerd naar z’n grote liefde.

De verwachtingen waren er dan ook naar, vooral omdat de 101-voudig international na zijn spelerscarrière veel ervaring op had gedaan als stagiair, assistent en jeugdtrainer bij Oranje en PSV en als interim-hoofdtrainer in 2011/2012 na het ontslag van Fred Rutten. En aanvankelijk leek PSV van de zomer ook een nieuw elan tentoon te spreiden. Maar dit seizoen liep de topclub vervolgens volledig uit de rails: na vijftien wedstrijden stond PSV met twintig punten tiende op de ranglijst; sinds ‘71-’72 had de club niet zo laag gestaan. Reden voor Cocu om eens uit zijn slof te schieten:


Tussen begin oktober en medio december werd er zelfs niet één keer gewonnen en in de Europa League werd de ploeg uitgeschakeld. Een verloren seizoen, nu al. Al hoopt Cocu op betere tijden, zegt hij in een terugblik, de fans hebben er een hard hoofd in.

13. December: Ton Hooijmaijers

Bij de VVD draaide 2013 intern (alweer) om integriteit. De partij werd afgelopen jaar geplaagd door affaires. Vorig jaar stond in dit rijtje nog de Roermondse ex-wethouder Jos van Rey tegen wie nog steeds een strafrechtelijk onderzoek loopt wegens corruptie en het lekken van vertrouwelijke informatie naar partijgenoot Ricardo Offermans. Dit jaar was er de Noord-Hollandse oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers die te innige banden met het bedrijfsleven bleek te hebben. Begin deze maand werd hij veroordeeld tot drie jaar cel omdat hij zich als bestuurder van 2004-2009 door bedrijven liet betalen die zaken wilden doen met de provincie. De oud-gedeputeerde zou op die manier bijna 5 ton aan smeergeld hebben witgewassen. Zelf wast hij zijn handen in onschuld.

En dan waren er nog al die andere VVD-leden die zich niet al te netjes (leken) te hebben gedragen. Voormalig VVD-Statenlid Berthold Ziengs werd veroordeeld tot 22 maanden cel voor fraude en witwassen. Kamerlid Johan Houwers stapte (gedwongen) op wegens een onderzoek naar het onjuist verstrekken van inkomensgegevens bij zijn hypotheekaanvraag. Justitie legde zelfs beslag op zijn landgoed. Kamerlid Matthijs Huizing stapte een paar weken geleden op wegens rijden onder invloed.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook binnen de PvdA verschillende politici niet echt uitblonken in ethisch gedrag. Zo lag PvdA-Europarlementariër Judith Merkies dit jaar in de clinch met haar partij omdat ze te lang zou hebben gewacht met het terugstorten van de 84.000 euro aan vergoedingen. Het Amersfoortse PvdA-raadslid Ramón Smits Alvarez stal 64.000 uit de partijkas en pleegde daarna zelfmoord in Spanje. En het Utrechtse PvdA-raadslid Bert van der Roest vertrok omdat hij als penningmeester bij de Utrechtse daklozenkrant 40.000 euro uit de kas ontvreemdde. Het instellen van een integriteitscommissie in navolging van de VVD lijkt dan ook goed besteed belastinggeld.

Disclaimer:

Vooropstaat dat dit uiteraard een subjectieve opsomming is, waarin ongetwijfeld allerlei namen ontbreken. Zoals Alex Rodriguez, een van de beste slagmannen ooit en met een salaris van 28 miljoen dollar per jaar de bestbetaalde speler in het Amerikaanse honkbal. Hij werd deze zomer door de Noord-Amerikaanse honkbalbond voor 211 wedstrijden geschorst wegens gebruik van en handel in doping. Of Ian Watkins, de Britse zanger van de opgeheven band Lostprophets, die tot 35 jaar cel is veroordeeld wegens dertien aanklachten van kindermisbruik. Watkins heeft onder meer geprobeerd een baby te verkrachten.

Of wat te denken van Horst Tappert aka ‘Harry hol mal den panzer’-Derrick. De in 2008 overleden acteur bleek lid geweest te zijn van de Waffen-SS in zijn jonge jaren. Hij maakte zelfs deel uit van de beruchte divisie Totenkopf, een elite-eenheid die oorspronkelijk werd gevormd door voormalige bewakers van de concentratiekampen. In een klap werd duidelijk waarom Tappert nooit wilde praten over zijn verleden.

Vertrekkend topman van Sanoma, Dick Molman, zou ook niet hebben misstaan in dit rijtje. De ceo kondigde in mei zijn vertrek aan omdat hij “een nieuwe balans” zoekt. Of misschien had hij niet zo’n zin in het zware weer dat er bij Sanoma aankwam? In het najaar maakte het mediaconcern bekend 500 banen te gaan schrappen en 32 bladen in de etalage te zetten. De balans bij het mediabedrijf is kennelijk ver te zoeken.

Obama was dit jaar ook niet echt een winner gezien de grote problemen met de start van Obamacare. Maar laten we het finale oordeel vellen als zijn termijn er definitief op zit. Ten slotte, als dit lijstje over instellingen ging dan zouden de Republikeinen, die dit jaar een shutdown van de VS veroorzaakten om partijpolitieke redenen, ook hier moeten staan. Bovenaan zou dan uiteraard de NSA met haar afluisterpraktijken met stip bovenaan prijken.

En aan iedereen die zich niet vermeld ziet, niet getreurd; volgend jaar weer een nieuwe ronde, nieuwe kansen. Een mooi uiteinde gewenst!

Met dank aan NRC-redacteuren Daan van Lent, Peter Zantingh en Philip de Witt Wijnen. Afbeeldingen: ANP/NRC studio