Op naar de volgende actie

De twee leden van punkband Pussy Riot die nog gevangen zaten, kwamen gisteren vrij // Ze zijn vastberaden om verder te strijden tegen het bewind van Poetin // ‘Rusland is een totalitaire staat’

Tolokonnikova zei gisteren na haar vrijlating dat ze de gevangenissen beschouwt als „het gezicht van het land”. Foto Reuters

Redacteur buitenland

Ze zijn vrij, de twee leden van de Russische punkformatie Pussy Riot. Gisterochtend werd Masja Aljochina (25) vrijgelaten uit een strafkolonie bij de stad Nizjni Novgorod. Enkele uren later mocht de 24-jarige Nadejda Tolokonnikova strafkamp in Siberië verlaten.

Enkele maanden geleden schreef ze nog een open brief over de ‘slavenarbeid’ en over het geweld tegen de gevangenen in strafkamp nummer 14 in de regio Mordovië, waar ze toen zat. Uit protest ging ze in hongerstaking.

Kwam de vrijlating van de Pussy Riot-vrouwen onverwacht?

Niet helemaal, voor wie de Russische politiek volgt. Maar wel voor de vrouwen zelf, die in hun cellen verstoken waren van informatie.

Eerder deze maand kondigde de Russische president Vladimir Poetin aan dat hij, om het twintigjarige jubileum van de grondwet te vieren, gratie zou gaan verlenen aan bepaalde groepen gevangenen. De amnestie geldt voor gevangenen die zich zouden hebben schuldig gemaakt aan kleinere misdrijven en voor invaliden, veteranen en moeders met kinderen. Nadat vorige week de oliemagnaat Michail Chodorkovski vrijkwam – een verklaard tegenstander van Poetin – groeide ook de hoop op snelle vrijlating van de zangeressen van Pussy Riot. Zij zijn allebei moeder, dus ze voldoen aan de criteria.

Aljochina en Tolokonnikova wisten dit allemaal niet. Aljochina was naar eigen zeggen „geschokt” toen veiligheidsagenten haar meenamen en in een auto zetten. Ze wist pas dat ze vrij was toen ze uit de auto werd gezet in het centrum van Nizjni Novgorod.

Waarvoor zaten de vrouwen ook al weer vast?

Beiden werden in 2012 gearresteerd toen ze deelnamen aan een ‘punkgebed’ tegen Poetin op het altaar van de Christus de Verlosserkathedraal in Moskou. Ze wilden naar eigen zeggen demonstreren tegen de groeiende vervlechting van kerk en staat in Rusland.

Ze werden veroordeeld wegens door religieuze haat ingegeven hooliganisme. Hun detentie in het strafkamp zou in maart volgend jaar aflopen. In november werd Tolokonnikova, mogelijk als straf voor haar hongerstaking, overgeplaatst van Mordovië naar een kamp verder weg, in Siberië.

Een derde lid van Pussy Riot ontliep tewerkstelling. Haar straf werd in hoger beroep omgezet in een voorwaardelijke.

Is nu het conflict tussen Pussy Riot en Moskou van de baan?

Geenszins. Allebei de activisten zochten meteen de confrontatie met Poetin. Tolokonnikova schreeuwde: „Rusland zonder Poetin!” Aljochina beschuldigde Poetin ervan een „pr-operatie” uit te voeren. Ze willen zich nu samen gaan inzetten voor de rechten van gevangenen in Rusland.

Tolokonnikova zei gisteren dat ze de gevangenissen beschouwt als „het gezicht van het land”. „De grens tussen vrij zijn en niet vrij zijn is heel dun in Rusland, een totalitaire staat”. Ze beschreef haar ervaring als „leerzaam”. „Rusland is gebouwd op het model van een strafkolonie. Dus het is belangrijk om de strafkolonies te veranderen – om Rusland zelf te veranderen.”

De kiemen voor een nieuw conflict met het Kremlin zijn duidelijk gelegd. De gevangenschap heeft de band tussen de twee vrouwen ook alleen maar versterkt, zo lijkt het. Aljochina liet via haar advocaat weten dat ze via Moskou naar Krasnojarsk zou vliegen om zich bij Tolokonnikova te voegen.

Wat is dan het belang van Poetin om de vrouwen vrij te laten?

Vermoedelijk zijn de Olympische Winterspelen in het Russissche Sotsji de werkelijke reden van de amnestie. Poetin zou in de aanloop naar dit prestige-evenement (geschatte kosten: 37 miljard euro) de internationale kritiek op de mensenrechtensituatie in Rusland in de kiem willen smoren.

De vrouwen van Pussy Riot en Chodorkovski stonden symbool voor de politieke repressie in Rusland. Door de internationale discussie over de omstreden Russische wet tegen ‘homoseksuele propaganda’ stond Rusland de afgelopen weken extra negatief in de schijnwerpers. Internationale leiders kondigden aan dat ze zullen wegblijven bij de openingsceremonie van de spelen.

Tegelijk toont Poetin nu zijn macht, door eigenhandig over de vrijlating van gevangenen te beslissen. Alleen de president kan in Rusland gratie verlenen.

    • Mark Beunderman