Jezus is forever young en de ultieme rebel

Waarom is juist deze profeet nog zo van deze tijd? // Hij daagt telkens in nieuwe gedaanten op // Jezus, fashionably poor, is de koevoet van de tegenbeweging

Verslaggever

De profeten zitten op hun bankje rond de boom. De kruising Albert Cuypstraat en de Eerste van der Helst is een van de drukste punten van Amsterdam. Van hier kijken ze uit over de grootste markt van de stad en ze zijn er bijna elke dag, de indiaan met de leren hoed en de gitaar, de vrouw in lappen, de man met de mondharmonica, de stinkende vrouw, de man die foto’s verkoopt van zichzelf met een tak balancerend op zijn neus. En ze tieren de hele tijd. Tegen elkaar en tegen willekeurige voorbijgangers. Wat ze zeggen? Geen idee. Ik versta ze nooit, maar dat kan aan mij liggen. Hoe zei Jezus het ook weer? ,,Wie oren heeft, die hore!”

Zoals dit hoekje van de Albert Cuypmarkt, zo stel ik me Jeruzalem voor in de tijd van het koninkrijk Juda, later Judea. Een drukke stad, en in de menigte hier en daar een excentriekeling die tegen de omstanders, zichzelf of God praat en niet door iedereen even goed wordt verstaan. Ze voorspellen plagen en rampen, wonderen en de komst van het koninkrijk Gods. Meestal gebeurt er niets natuurlijk. En de enige van al die Bijbelse profeten die we nu nog zo’n beetje kennen, zijn Mozes met zijn Tien Geboden en Ezechiël, maar die dan toch vooral omdat hij in Pulp Fiction wordt geciteerd door huurmoordenaar Jules: ,,And you will know my name is the Lord when I lay my vengeance upon thee” – BENG!

En die andere profeet natuurlijk, die tweeduizend jaar geleden door Israël trok met een band of brothers, hier en daar een wonder verrichte en een heleboel toespraken hield die niet altijd even goed begreep werden (vandaar dat hij zo vaak wanhopig uitriep: ,,Jullie hebben oren, maar horen niet”).

Waarom is juist Jezus nog steeds zo van deze tijd? Waarom wordt Nelson Mandela bij zijn dood met Jezus vergeleken – in een BBC-talkshow – en tegen die maatstaf meteen te klein bevonden? Hoe komt het dat paus Franciscus, de moderne verkondiger van Jezus’ lessen (zalig, gij armen, zalig, gij die nu hongert, zalig, gij die nu weent), zo cool is dat Time hem tot Person of the Year uitroept?

Tweeduizend jaar lang is Jezus levend gebleven en niet alleen voor degenen die geloven dat hij de Zoon van God is, vastgelegd in de Middeleeuwse geloofsbelijdenis Credo … in unum Dominum Jesum Christum, Filium Dei unigenitum. Ook niet-gelovigen heeft Jezus door de eeuwen heen geïnspireerd, tot op de dag van vandaag – vandaag de dag zelfs sterker dan in lange tijd. Hij daagt telkens in nieuwe gedaanten op. De uitgeteerde heilige in de jonge jaren van de christenheid. De krachtige pantokrator in de laat-Romeinse tijd. Het sobere kruis in de Reformatie. In de negentiende eeuw een glitterkoning. In 1964 maakte Pasolini in de film Il vangelo secondo Matteo van Jezus de leider van een communistische cel, een bende guerrillero’s. Een kleine tien jaar later was hij weer de langharige superster van de gelijknamige rock musical. En in deze eeuw is Jezus een hipster – kijk maar naar de wederopstanding van Zijn baard.

Zijn hedendaagse imago wordt, in marketingtermen, door twee kernkwaliteiten gekenmerkt: Jezus, gestorven als dertiger, is forever young en hij is de ultieme rebel. En wat lijkt hij eigenlijk op die andere rebellenicoon, Che Guevara! Een reclamebedrijf had het niet mooier kunnen verzinnen. Jong en rebels, daar kun je alles mee verkopen. De popster met de scherpste neus voor marketing, David Bowie (66, maar eeuwig blond), presenteerde dit jaar niet voor niks een clip met zichzelf als Jezus – Youtube haalde Next Day meteen als controversieel van de site; dubbel gescoord, David!

De rebelse filosoof Nietzsche schreef in Antichrist (1888, vlak voor zijn zenuwinzinking) dat Jezus een opstand leidde ,,tegen de hele maatschappelijke hiërarchie”. ,,Het was een ongeloof in ‘hoger geplaatsten’, een Nee tegen alles waar priesters en theologen voor stonden.” Jezus en zijn volgelingen waren rebel uit ,,diep instinct”.

Vanaf het moment dat ze hem in het oog krijgen, is het mis tussen Jezus en de autoriteiten. Hij is wonderlijk goed thuis in de wet, maar hij buigt alle teksten net een andere kant op dan de schriftgeleerden gewend zijn. ,,Wat een godslasterlijke taal”, mompelen ze als ze hem horen. Deze man heeft alleen ontzag voor de bron van de autoriteit, niet voor de tussenpersonen. Alles wat zij belangrijk vinden, vindt hij onbelangrijk en andersom. Alles is de hele tijd andersom bij Jezus, als in het kinderspel van de omgekeerde wereld: de eersten zullen de laatsten zijn. De omkering is de essentie van revolutie, tot aan het lelijk = mooi van punk.

Door die houding is Jezus in later eeuwen ook steevast het subversieve element in de kerk die op zijn leer is gestoeld. Toen Franciscus van Assisi al zijn kleren en bezittingen afwierp en het leven van Jezus als letterlijk voorbeeld nam, keken de kerkelijke autoriteiten met argusogen naar deze nieuwe bedelorde. Al te radicale leerlingen van Sint Franciscus werden vervolgd. Telkens als de kerk van Rome, gebouwd op de rots Petrus, te vadsig en te zelfvoldaan werd, hielden oproerkraaiers haar de figuur van Jezus voor. De man die zei dat een kameel eerder door het oog van de naald zou passen dan dat een rijke in de hemel zou komen.

Waar klinkt dat naar? Naar paus Franciscus die dit jaar een en andermaal de economie van de vrije markt verketterde als goddeloos, dodelijk en fout tot in zijn wortels. Het is een risico, een volgeling van de radicale Jezus in het Vaticaan, maar voorlopig betaalt de gok van de kardinalen zich uit. De rebelse Franciscus is mateloos populair. En hip. Zijn eerste selfie werd dit jaar binnen een paar uur wereldwijd verspreid door de 3,5 miljoen volgers van @pontifex.

Jezus, fashionably poor, is de koevoet van de tegenbeweging. Zoals de Beeldenstormers hem in de zestiende eeuw tussen de kerkdeuren wrikten, zo kan Arie Boomsma, met baard, nu in zijn naam in de Vluchtkerk het asielbeleid aanklagen. En omdat de tegenbeweging anno 2013 altijd leuk moet zijn, is er ook een twitteraccount @jesus, waar op 15 oktober werd getweet: ,,Heaven will be temporarily shut down. Please feel free to do whatever you want until further notice. YOLO.” (You Only Live Once.)

En de verdwaasde armoedzaaiers op het bankje bij de Albert Cuyp? Ze ogen machteloos. Maar schijn bedriegt. ,,Wat in de ogen van de wereld dwaas is, heeft God uitgekozen om de wijzen te beschamen; wat in de ogen van de wereld zwak is, heeft God uitgekozen om de sterken te beschamen.” (1 Kor 1:26-27) Wie weet wat ze intussen uitbroeden. Toch eens goed gaan luisteren.

    • Bas Blokker