Groningen beeft, meer dan ooit

Groningers meldden een recordhoeveelheid schade bij gaswinningsbedrijf NAM. Tijd voor onafhankelijk toezicht?

Het voorhuis van Siemon Winter wordt door ijzeren stutten overeind gehouden. Foto Rien Zilvold

Scheuren in en om het huis. Lekkende gierkelders. Wiebelende schoorstenen en balkons. Maar ook: verzakte vloeren, een ingestorte gevel, ontzette muren en losgetrilde daken – soms van asbest – die niet langer veilig zijn.

In het jaar dat gaswinningsbedrijf NAM een recordhoeveelheid aardgas uit de Groningse bodem slurpte, meldden de bewoners op de gasbel massaal schade. 9.469 klachten over aardbevingsschade ontving de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Dat is vier keer zoveel als vorig jaar, zegt schadecoördinator Michiel de Koe.

Onverklaarbaar is die toename niet: de bodem beefde door gaswinning vaker dan ooit. Een in januari verschenen advies van het Staatstoezicht op de Mijnen waarschuwde minister Kamp (Economische Zaken, VVD) daar al voor. Maar de minister wilde eerst meer onderzoek doen voordat hij aan de gaskraan draait. NAM-directeur Bart van de Leemput riep „alle bewoners met schade” op zich te melden.

Dat leidde tot „een stuwmeer” aan meldingen, vertelt coördinator Michiel de Koe, van oude en van nieuwe schade. De piek lag bij de tot nu toe zwaarste beving, onder Huizinge, augustus vorig jaar. Sommige gedupeerden moesten langer dan drie maanden wachten op een eerste contact. De schadeafhandeling duurt lang en is niet transparant, schrijft ‘onafhankelijk raadsman schadeclaims’ Leendert Klaassen in zijn eindejaarsrapportage, in schaderapporten staan vaak fouten en taxateurs komen soms „intimiderend of bagatelliserend” over.

De massale toeloop dwong de NAM de schadeafhandeling te herzien. Met een team van honderd man, onder wie „zestig onafhankelijke schade-experts”, maakt coördinator De Koe nu een inhaalslag. De melders kregen een vaste contactpersoon. Er kwam een handboek dat „ruimhartige en uniforme” schadeafhandeling moet garanderen. Voor de 350 beschadigde monumenten wordt aan een protocol gewerkt. Met landbouworganisatie LTO-Nederland wordt de schade bij boeren onderzocht. En vanaf januari kunnen benadeelden de voortgang van hun melding van dag tot dag online volgen.

De Koe: „Per week komen er ongeveer 150 nieuwe meldingen binnen. We streven ernaar dat de claimanten binnen drie maanden een aanbod voor schadeherstel krijgen. En we willen hen zoveel mogelijk ‘ontzorgen’. Zo staan medewerkers van de klusbus klaar om te helpen met leegruimen, schoonmaken en inruimen.”

Schadeherstel voor 50 miljoen

Op 9.550 meldingen heeft de NAM inmiddels een taxateur afgestuurd. Iets minder dan de helft van de schades (5.428) is voor een totaalbedrag van ruim 50 miljoen euro „afgehandeld” – dat wil zeggen: daar is overeenstemming over het herstelwerk en kan de aannemer aan de slag. In zo’n 3 procent van de gevallen blijft die overeenstemming nog uit. Tegelijkertijd zijn er, vertelt De Koe, „vanwege acuut veiligheidsgevaar noodmaatregelen getroffen bij enkele tientallen huizen, boerderijen, kapschuren en monumenten”.

De gebouwen werden gestut, gestempeld en verstevigd, legt hij uit, wankele schoorstenen ontmanteld en loszittende ornamenten verwijderd. Twee gezinnen, een ouder echtpaar uit Middelstum en een familie uit ’t Zandt, verlieten noodgedwongen hun huizen. En de NAM kocht boerderij De Haver in Onderdendam. De schade aan dit rijksmonument uit 1891 bleek zo „fors, uitzonderlijk en moeilijk herstelbaar” dat de NAM de eigenaar heeft uitgekocht voor naar verluidt 1,2 miljoen euro.

De Koe wil geen commentaar geven op individuele gevallen. „Maar opkopen is voor de NAM de allerlaatste optie. Dat hebben we één keer gedaan vanuit schadeoogpunt. Twee andere huizen kochten we om bouwkundige maatregelen mee te testen.” Overigens, beklemtoont hij, zouden we het liefst de schade herstellen en tegelijkertijd de huizen aardbevingsbestendig maken. Maar dat kan nog niet. De Koe: „We moeten eerst weten hoe zwaar de aardbevingen worden en hoe we de huizen kunnen versterken. Daar lopen onderzoeken naar.”

Tevreden is raadsman Leendert Klaassen nog niet. „Ondanks de ruimhartige schadeafwikkeling” , schrijft hij, wordt de toonzetting van de 53 klachten die hij ontving, „grimmiger”. Als zich schade op schade stapelt, worden bewoners „wanhopig en willen ze hun huis zo snel mogelijk verkopen”. Bovenal wantrouwen ze „de dubbelrol van de NAM”. Het gasbedrijf veroorzaakt de schade, maar moet die ook beoordelen en vergoeden.

Worden we wel eerlijk behandeld, vragen gedupeerden de raadsman. Probeert de NAM niet het onderste uit de kan te halen? Klaassen: „Die dubbelrol staat zo in de wet, maar stoort steeds meer Groningers. En ik geef ze gelijk. Als schade een gebied zo massaal treft als Noord-Groningen, is er behoefte aan een meer onafhankelijke schadeafwikkeling. Een pasklare oplossing heb ik niet. Maar als een onafhankelijke club de NAM terzijde staat bij de schadebeoordeling en afhandeling, zou dat veel onrust wegnemen.”

Spelregels

Michiel de Koe vertelt dat de NAM over „onafhankelijk toezicht in gesprek is”. Maar als winningsbedrijf zijn wij „herstelplichtig”, zegt hij, wij moeten de door ons zelf veroorzaakte schade herstellen. „Die verantwoordelijkheid kun je niet zomaar bij een andere partij neerleggen.”

Gaat hij meer huizen met veel schade opkopen? De raadsman schrijft dat de NAM „over spelregels nadenkt”.

Zou het überhaupt niet beter zijn omwille van de veiligheid minder gas te winnen? Daarop blijft De Koe het antwoord schuldig. Het gesprek zou niet over het winningsplan gaan dat de NAM eind november naar de minister heeft gestuurd, en evenmin over de onderzoeken naar aardbevingen en aardbevingsbestendig bouwen die aan dat plan ten grondslag liggen. Minister Kamp maakt de uitkomsten daarvan in januari bekend, tegelijk met het kabinetsbesluit over de aardgaswinning van de NAM.

Dan moet blijken of de minister een jaar na dato alsnog het oorspronkelijke advies van het Staatstoezicht op de Mijnen opvolgt en minder gas gaat winnen omwille van de veiligheid van de Groningers. Kamps uitstel leverde de Nederlandse schatkist intussen extra gasbaten op. Er werd dit jaar ten minste 52 miljard kuub Gronings aardgas gewonnen, zo’n 10 procent meer dan voorgaande jaren. En dat is kassa: van de opbrengsten gaat 90 procent naar de Staat.