Bouw een vrije wereld, met regels en eliminatie

Utopia wordt door de makers gepresenteerd als een vrijstaat, een sociaal experiment waar gewone tv-regels niet opgaan. Ook in de Gooise bossen gelden echter wel degelijk spelregels.

Foto SBS

De organisatie is vlekkeloos. Kaplaarzen in diverse maten staan klaar bij de toegang tot Utopia, in een hoek van het voormalige legerkamp en voormalig asielzoekerscentrum Crailo, in de Gooise bossen. Ruim vijftig journalisten kwamen vorige week alvast even kijken op de set van de grote nieuwe show van John de Mol.

Een stuk landbouwgrond, een weiland en een lege loods. Met twee koeien, 25 kippen, een aansluiting voor water en elektriciteit, één telefoon met 25 euro beltegoed en een bescheiden bedrag aan contant geld. Dat is waar de vijftien deelnemers aan Utopia op 31 december mee beginnen. Gedurende een jaar moeten ze vanuit niets een microsamenleving zien op te bouwen.

Wordt het ultiem geluk of complete chaos? Die vraag is het motto van Utopia. Volgens De Mol voelen steeds meer mensen zich ongelukkig, zijn ze bezorgd over de economie en kritisch jegens de overheid. Ze zoeken een alternatief. Over duurzaam en kleinschalig leven rept hij niet, wel over een sociaal experiment. Hoe gaan ze overleven? Hoe gaan ze geld verdienen? Komt er een leider? Komen er regels?

Vooraf zijn er zo min mogelijk regels, benadrukt De Mol bij de presentatie. „Bij eerdere realityshows hadden we dikke handboeken waar we mee konden sturen, nu hebben we heel weinig.” Maar wel wat.

Zo is er een beproefd spelelement ingebouwd: eliminatie. Elke maand moet iemand Utopia verlaten. Een nieuwkomer kiest uit drie genomineerden. Kijkers stemmen mee in het proces. De Mol: „Vervangen van de deelnemers heb je nodig, dat geeft dynamiek aan de storytelling.”

Hoe Utopia over een jaar eindigt, wil de producent nog niet kwijt. Alleen dit: aan het eind van het jaar is er een winnaar.

Utopia laat de deelnemers niet volledig vrij. Ze mogen hun zenders niet afdoen, geen hulp van buiten aannemen, geen extra inwoners uitnodigen, de koeien niet zelf slachten. Wie voortijdig afhaakt en Utopia vrijwillig verlaat, raakt zijn borgsom kwijt aan een goed doel.

Het belangrijkste sturingsmiddel zit in de glazen bollen op het terrein en in de loods: ruim honderd camera’s. In de regiekamer, in een barak pal naast het terrein, kiest een eindredacteur voor bepaalde verhaallijnen en accenten. Twee regisseurs, met vier camera-operators aan hun zijde, zetten de juiste camera’s in voor die lijnen. De tijd van schokkerig of gruizig beeld in realityprogramma’s is voorbij, alles is HD. De Mol: „De Gouden Kooi is nog maar zeven jaar geleden, dat lijkt nu wel zwart wit-tv.”

En dan zijn er de deelnemers. De belangstelling was groot, volgens De Mol. Uit duizenden kandidaten werden veertig mensen geselecteerd. De vijftien eerste ‘inwoners’ zien elkaar op 31 december voor het eerst, reden voor enige geheimzinnigheid bij de presentatie. De Mol: „Het niveau van de deelnemers ligt veel hoger dan bij andere realityshows.” Enkele beroepen: dakloze massagetherapeute, serveerster, beveiliger, aannemer, telefoonverkoper.

Wat door Talpa en SBS wordt gepresenteerd als uniek experiment, is een knap geënsceneerde real life soap met sturing en regels. Maar nu met mensen die iets opbouwen in plaats van doelloos rondhangen. Geen Big Brother maar Expeditie Robinson. Of, met nog meer overeenkomsten, Castaway 2000 van de BBC uit 2000, over een groep mensen die op een afgelegen Schots eiland een ideale samenleving zou opbouwen. Een van de deelnemers deed achteraf een bitter boekje open over manipulatie door de programmamakers.

Utopia Vanaf 31 december op www.sbs6.nl/utopia. Vanaf 6 januari ma-vr om 19.30 uur op SBS6.

    • Mark Duursma